કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૩૪ / ૧૦૯
ગલી, ચોક, ચોરો — ઉતારા હતા, અમે ચાર દોસ્તો, સહારા હતા.
જીવતર તો જાણે મેળાનું ચકડોળ, રે ભાઈ, ઘડીક ઊંચે આભ અડે, ઘડીક ધરતીની ધૂળ, રે ભાઈ.
ઝાકળને સુગંધ કહે: ‘ચાલ, ઘડીક ઊડીએ સાથ,’ ઝાકળ બોલ્યું: ‘તડકો આવે, ત્યાં લગી તારો હાથ.’
કાગળે હોડી તરાવે ભાન પાછું આપ ને, રેતના ઘરમાં ગવાતું ગાન પાછું આપ ને.
તમે આવશો, એ સહારો હતો, કમાડે હવા, એ ઇશારો હતો.
નદી સુકાઈ ગઈ ત્યારે પથ્થરોએ
વીસ વર્ષ પછી મારો પૌત્ર
રાતભર ગુંજ્યા કરે છે સંતવાણી તાર પર, ઓગળે છે દેહ જાણે ગંગ-પાણી તાર પર.
હતું જે અમારે કપાળે લખેલું, નથી યાદ એકે નિશાળે લખેલું.
કબાડીના ઢગલામાં એક ઘંટ મળ્યો —
ચા ઠરી ગઈ ને વરાળે યાદ તારી ઊડતી, બારણેથી સાંજ આવી ઓરડામાં ડૂબતી;
પિતા ગ્યા ને પછી આ ઘર, અને ભાણું વહેંચાયું, જમાતું એક ચૂલે, એ હવે ટાણું વહેંચાયું.
ફોનમાં આખું જગત ને એક ન્યારું જ્ઞાન છે, સૂર્ય ઊગે, ફૂલ સાથે રોજ સારું જ્ઞાન છે.
સાંજ આવી, ગંગમાં મેં જાત બોળી ઘાટ પર, સાધુએ ખાલી કરી’તી એક ઝોળી ઘાટ પર.
આંસુ ક્યાંથી આવતાં, ક્યાં જાય, કોને છે ખબર? રાતભર એ સાથ દે છે, સાથ દે છે સૌ સફર;
ઓ રે મારી ભોમકા, તારી માટી મારું અત્તર, દરિયા પાર જઉં તોય તું જ મારું છેલ્લું ઉત્તર.
ધરા તારી, નદી તારી, અને આખું ગગન તારું, અમે તો માત્ર ગાતા’તા, હતું એ બસ ભજન તારું.
વહેલી પરોઢે વાવ્યે ચાલી, ગાગર લઈને માથે, રે સૈયર મોરી, ઝાંઝરનો ઝમકાર સૂતેલા ગામને જગાડે સાથે, રે સૈયર મોરી.
પિતા ઘર તળે એક પાયો હતો, સહી તાપ પોતે જ છાંયો હતો.
મા, મને પાટી પર નહીં, તારી હથેળીમાં ઘૂંટાવ, અક્ષર અક્ષર તારો ઝીણો લહેકો મને શીખવાડ.
ચૈતરનો મેળો ભરાયો રે, ચાલો નદીને તીર, લાલ ચૂંદડી ઊડે ને ઊડે મનનું ચીર.
મને એવો રસ્તો આપ, રે વ્હાલા, જ્યાં ઝાડ ઝૂકીને બોલે, ઘડીક બેસી પોરો ખાઉં, ને પંખી ખોલે ઢોલે.
વરસાદ નામે છોકરો, આવ્યો ગામને પાદર રે, નેવે નેવે નાચ્યો એ તો, ભીંજવી સૌની ચાદર રે.
આજ મારો હું જ મેં તો ક્યાંક ખોયો દર્પણે, ને મને જોનાર મુજ જેવો જ રોયો દર્પણે.
જેમ કાનો-માતર ભળે અક્ષરમાં, એમ ભળ્યો તું મારામાં, હવે કોણ કોનો છે અર્થ, સખી? કોઈ ન કળે આ વારામાં.
હું તો કોરું કપાસનું ફૂલ, વ્હાલા, તું કેસર-કંકુ રંગ, એક ટીપું તું ઢોળે તો મારું રંગાય આખું અંગ.
હૉસ્પિટલની લૉબીમાં બે બાંકડા છે.
હું નહીં હોઉં, પછી તું આંખ કોરી રાખજે, ઓસરીના હીંચકાની એક દોરી રાખજે;
વાત ના ખૂટે કદી, બસ દોસ્તનો એ રંગ છે, ને કશું ના બોલવું, એ પ્રેમનો તો ઢંગ છે;
ફેરવે છે કોણ મારી ધૂળ-કાયા ચાકડે? રોજ આકારો બદલતી કોઈ છાયા ચાકડે.
ઘંટ વગાડું, ઝાલર ઠોકું, ભગવાનને ઊંઘ ન આવે, ભક્તો આવે, રૂપિયા લાવે, તોય ભૂખ ન ભાગે, રે ભાવે.
કથામાં અંત જેવો કોઈ પણ છેડો નથી હોતો, ગયેલા પાત્રનો પાછો કદી તેડો નથી હોતો.
એને રડવું હતું. પણ સવારે ચાર વાગ્યે
મને ઝંખતો, એ સવારે વરસ્યો, બધે ખેતરે ને દુવારે વરસ્યો.
ઓસરી પર પાથરીને આભ ઢોળે ચાંદની, ને તળાવે ડૂબકી લઈ રૂપ ઘોળે ચાંદની.
કોનો કાઢું વાંક, રે સખી, કોનો કાઢું વાંક? એક ગલીથી બે મારગ ફંટાયા, જેવો નદીનો ફાંક.
દાદા રોજ સાંજે સુંદરકાંડ વાંચતા —
પરોઢિયે પંખી બોલે, ને તારું નામ લઈ જાગું, અંધારું ઓગળતું જાય, ને હું અજવાળું માગું.
હજી છે અમારી કહાની અધૂરી, તમારી નજરમાં નિશાની અધૂરી.
ગયો ખારવો, તે કિનારે ન આવ્યો, હવા સાદ દઈ દઈ પુકારે, ન આવ્યો.
ડાળ પર, પાંદડે ઝૂલવું મોજમાં, જે ગયું તે બધું ભૂલવું મોજમાં.
આંગણું વાળ્યું સવારે, પાંદડાં ભેગાં કરી, ને પવન પાછો ભરી લાવ્યો નવાં પર્ણો ફરી;
લગ્નની આગલી રાતે મેં તારા પત્રો
વીરા મારા, સીમાડે તારી ખાંભી ઊભી રે…જી, રાખડી બાંધું કોને? ભાઈની છાતી ડૂબી રે…જી.
ફૂલ ગયું વગડે ફોરમ શોધવા, ફોરમ ગઈ ફૂલ ગોતવા, બેઉ ભટક્યાં સાત સમંદર, મળ્યાં ઘરને ઓટલે સૂતાં.
અહીં ખોદતાં ખોદતાં હાડ જડ્યાં, શિલા થઈ ગયાં જે, બધાં ઝાડ જડ્યાં.
મનડું માને નહીં, રે માડી, મનડું માને નહીં, ઝાલું તોય છટકી જાતું, જેમ પારો હથેળી મહીં.
તેં મને કશું શીખવ્યું નથી —
જે હતું આખું જગત, એ ઘર જ નાનું લાગતું, ને પિતાનું મૌન આજે સાવ છાનું લાગતું.
મંચ પરથી સંત બોલ્યા: ‘ફી ભરીને ખુશ રહો, મોહ-માયા છોડવા સૌ ધન ધરીને ખુશ રહો.’