કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૩૩ / ૧૦૯
મા રોજ કહેતી: ‘વહેલો પાછો આવજે.’
હોઠ પર સાકર સમું ઘોળાય તારું નામ લઈ, ચાંદ નભમાં રાતભર શરમાય તારું નામ લઈ.
મધરાતે શહેર એક વિરાટ જંતુ જેવું લાગે —
સાંભળ રે ચેલા, નિજ ધરમની વાત જી, ભીતર દીવો પ્રગટે તો ટળે અંધારી રાત જી.
ચણી છે મૌનની ઊંચી દિવાલો આપણી વચ્ચે, હવે પડઘાય ધબકારે સવાલો આપણી વચ્ચે;
ગામના વડલા તળેના છાંયડામાં સુખ હતું, ગારથી લીંપેલ નાના ઓરડામાં સુખ હતું.
પચાસ વર્ષથી એ બંને સવારે સાથે ચા પીએ છે.
મારગ સહેલો ના કરજે, પ્રભુ, પગમાં જોર દેજે, ભાર ભલે ને ભારે હો, બસ ખભ્ભા મજબૂત કરજે.
નાના હતા તો એક જ થાળીમાં જમતા, મોટા થયા, ને આંગણે ભીંત ચણતા.
ના ટકોરા, ના ખબર, ને રાતમાં આવી ગઝલ, મિત્ર સાથે સાવ સાદી વાતમાં આવી ગઝલ.
સાલમુબારક, સાલમુબારક, આંગણે આવ્યું નવલું વરસ, રંગોળી પૂરી, દીવા મૂક્યા, મીઠું કર્યું મોં, થયું સરસ.
ઓ જવાની, થોભ જરા, તું આમ ન દોડી જા, બાળપણ જેમ ગયું, એમ તું ય છોડી ના જા.
આગમાં તપતું રહે, ત્યારે જ સોનું ઝળહળે, ઘણ પડે સો વાર, ત્યારે એ ઘરેણામાં ઢળે;
નમે છે હાથ જોડી સૌ ગલીએ, ચૂંટણી આવી, ગરીબોની ગલીમાં લાઇટો ને ઉજવણી આવી.
બહારે શાંત છે સઘળું, થયું ઘમસાણ મારામાં, દિવસભર ભીડ, ને રાતે થતાં રમખાણ મારામાં.
આભે તારા લાખ, ને તોયે ચાંદો એકલો, ફૂલ ભરેલા વનમાં, હું યે સાવ એકલો.
ચણું રેતઘર એ કિનારે ફરી, ઉડાડું પતંગો સિતારે ફરી.
વસંતે કહ્યું: ખીલ. ઉનાળે કહ્યું: બળ.
આ રસ્તો મારા ગામ તરફ જાય છે —
વર્ષો સુધી મેં આનંદ ખરીદ્યો — ગાડીમાં, ઘડિયાળમાં,
રાત છઠ્ઠીની, વિધાતા, ભાલમાં લખ્યું હશે, એક ઝીણું હાસ્ય, કોના ગાલમાં લખ્યું હશે.
ગામ, શેરી, ઓટલો, ને આંગણું છે સ્ક્રીન પર, ઘર તણું આખું ય જાણે બારણું છે સ્ક્રીન પર.
ઘાસ પર ઝાકળ તણો ઝીણો ઝગારો જોઈ લે, ચાંદનીમાં ઝૂલતો રેતી-કિનારો જોઈ લે;
તું વગડે વગડે ભટકે છે — હિમાલય, ગંગા, કૈલાસ,
પરોઢિયે બા ઊઠી જાય છે,
રાતભર જાગરણ, કાગળે શબ્દ ક્યાં? થરથરે છે કલમ, આંગળે શબ્દ ક્યાં?
કોઈ મારી સંગે ચાલે, દેખાય નહીં, વાટ ભૂલું ત્યાં હાથ ઝાલે, બોલાય નહીં.
મળવું ને છૂટવું, એ તો છે જગનો નિયમ, પણ વચ્ચેની પળમાં જીવીએ આખો જનમ.
ભરી આંખ, તોયે સભામાં હસું છું, હૃદય ચીરતી આ વ્યથામાં હસું છું.
મૌલા, મને દીવો બનાવ, બળું ને અજવાળું, કોઈના આંગણનું હું અંધારું ટાળું.
આજ છે દીવો, પવન છે, કાલની કોને ખબર? કોણ ઠારે જ્યોત, એની ચાલની કોને ખબર?
લોકો પૂછે છે: ‘કવિતા લખીને શું મળે?’
વાવનાં પગથાર ગણતો ભીતરે હું ઊતરું, જળ સુધી, કે જાતના આ અંતરે હું ઊતરું?
૨૬૬૬. પાંદડું ખરતું, છતાં ના વૃક્ષ રડતું કોઈ દી,
૨૭૦૬. હતાં ઘરમાં જ ચારે જણ, છતાં ત્રણ ફોનમાં ડૂબ્યાં,
૨૭૪૬. પિતા રોજ ઘરથી સવારે જતા, ને
૨૭૭૬. ઘસાતો ગયો રોજ પાણી વડે,
૨૮૦૬. રાત છે, ચાંદ છે, ને ઝરૂખો ય છે,
૨૮૩૬. આંખો મહીં સપનાં હતાં, ખાલી હતા બે હાથ પણ,
મુગટ મળ્યો ને મહેલ મળ્યા, પણ ખાલી ખાલી ઓરડા, કાનુડાને ઊંઘ ન આવે, સાંભરે માના ખોરડા.
રાતનાં ટીપાં સરીને સૂર્ય ઊગ્યો આંગણે, પાંખમાં સૂરજ લપેટી મોર જાગ્યો આંગણે.
હતું જે આંખમાં ઊભું, અમે એ ના કહી શક્યા, છતાં દરિયો ભરી છાતી, કદી ના પણ વહી શક્યા.
ડૉક્ટરે સ્ટેથોસ્કોપ કાઢીને કહ્યું:
સરકારી ફૉર્મ આવ્યું: ‘તમારી સંપત્તિ જાહેર કરો.’
આંખ મીંચી, ત્યાં જ આખું ગામ દીઠું ભીતરે, જે બધે શોધ્યું હતું એ નામ દીઠું ભીતરે.
શેઠે તિલક તાણ્યું કપાળ ભરીને —
રાતભર જાગ્યા કરે છે ચાંદ કોની યાદમાં? ઝૂરતો લાગે મને એ પણ કશા અવસાદમાં;
મારા ઘટમાં ગોકુળ વસે, ને મનમાં વાગે વેણ, હવે ક્યાં જાવું જાત્રાએ? મારા ઘરમાં જ વ્રજની રેણ.
પાંખ દીધી પાંજરે, પણ ત્યાં મળે એ આભ ક્યાં? ટાવરો ઊંચા થયા, પણ જ્યાં ઢળે એ આભ ક્યાં?
બાપુનો ફોટો ગયો ને સ્થાન ખાલી ભીંત પર, કંકુના થાપા હજી છે, સાંજ-લાલી ભીંત પર.