કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૯૮ / ૧૦૯
જિંદગી એક સૉફ્ટવેર છે —
સાંજના ઝૂલે ગવાયાં, એ જ ગીતો ભૂલવું? નામ તારું, નામ મારું, એ જ ભીંતો ભૂલવું?
ફરતું રે ફરતું સમયનું ચકડોળ, ક્યાંય ન થોભે, ભાઈ, ઉપર બેઠા એ નીચે આવે, નીચેવાળાની વધાઈ.
થાકતો, હાંફી જતો હું ત્યાં જ ઠર્યો તુજ મહીં, તું નદી, હું પાંદડું, બસ એમ તર્યો તુજ મહીં.
ખોટું લાગ્યું, ખોટું લાગ્યું, ભાઈને ખોટું લાગ્યું, નાની સરખી વાતમાં એમનું આખું ગામ જાગ્યું!
દર્દમાં પાસે રહે, એવી દવા છે ભાઈબંધ, હાથ મૂકે શીશ પર, તે તો દુઆ છે ભાઈબંધ.
ગામમાં હવે ઘેર ઘેર નળ છે.
ઢળતી સાંજે ઇચ્છાઓ મારી પાછી વળી રે ઘેર, દિવસ આખો રખડી આવી, પગમાં ધૂળની સેર.
સાંજ ઢળતી ઉંમરે પણ સાવ રમતાં આપણે, એકબીજાને હજી પણ ખૂબ ગમતાં આપણે.
આ વિહંગોની સભામાં કાગડો ઈશ્વર થયો, કાગવાણી રાષ્ટ્રભાષા, એ હુકમ સત્વર થયો;
પુલ નીચે એક ઘર છે —
મધ ઘણું ચાખ્યું, હવે તો સ્હેજ ખારું જોઈએ, સૂર્ય સૌને જોઈએ, મારે ય ન્યારું જોઈએ.
ફાગણ ફોર્યો ફૂલડે રે, કેસૂડે કંકુ ઢોળ્યું, આંબે મ્હોર્યો મોરિયો, મારું મનડું રંગે ઝબોળ્યું.
ન દોડું, હવે તો ફરું છું નિરાંતે, ન તૃષ્ણા, હવે હું તરું છું નિરાંતે.
માટીનો માણસ, માટીનું ઘર, ને માટીનો આ દેહ રે, માટીમાં ભળવાનું અંતે, તોય ન છૂટે નેહ રે.
કિનારે હતું ઘર, ગયું તો ગયું, નદીમાં જ ખેતર ગયું તો ગયું.
ઘર એટલે ચાર ભીંત અને છાપરું નહીં.
ચાલી રે ચાલી મારી ચકલી પરદેશ, આંગણું રોતું રે, માંડવે બેઠો બાપ હસે ને ભીતર ખોતું રે.
રાતભર એ એકલો ઊભો કિનારે ઝળહળે, વાટ ભૂલ્યાં નાવ માટે એ મિનારે ઝળહળે.
છોકરાએ કાગળોની નાવ મૂકી નીકમાં, ‘જા, સમંદર પાર કર!’ — ને હાથ ના'તો બીકમાં;
એ રખડુ છે. ગામથી ગામ,
ઓટલા, ચોપાટ, હુક્કો, ગામ વડના છાંયડે, ખાટલે ડોસા કરે આરામ વડના છાંયડે.
બાની લીલી કાચની બંગડીઓ
ભલે આપ આવો, સવારે પધારો, જમી લો, પછી ઘર ઉતારે પધારો.
હાર્યો તોય જીત્યો રે મનવા, હાર્યો તોય જીત્યો, મઝધારે જે ડૂબ્યો એણે દરિયો આખો પીધો.
તજે જે બધું, એ જ માણસ ખરો, બળે રાતભર, એ જ ફાનસ ખરો.
વહેલી સવારે બાપુ
વરસો વીત્યાં, તોય હજી એ ફોરમ ક્યાંથી આવે? દેવદારના વનની વાતો કોણ ફરીથી લાવે?
ન યાદોનો, ન ચિંતાનો, જગત નાનું, હતું બચપણ, હથેળીમાં સમાતું'તું ગગન, છાનું હતું બચપણ.
તું સવારે ચા સમી, ને સાંજની મીઠી હવા, તું થકાવટમાં વિસામો, તું દરદમાં છે દવા;
દીકરી, તારા જન્મદિને
તું પ્રથમ નિઃશ્વાસ લે, ને ત્યાં કળી છે શ્વાસમાં, તું ફરી નિઃશ્વાસ લે, તો વીજળી છે શ્વાસમાં.
ગોકુળ શોધ્યું, મથુરા શોધી, શોધી દ્વારિકાની ડાળી, મોરપીંછ તો મળ્યું રે મુજને, ક્યાં છે વનમાળી?
રોજ રાતે એક પીડા, ત્યાં ફરી કોરે મને, ના કશું કારણ, છતાં એ તો ખરી કોરે મને.
નીરખું તોય ધરાઉં નહીં રે, ગોરી, નીરખું તોય ધરાઉં નહીં, છલકાઈ જાઉં હું પ્યાલો થઈને, તોય તારાથી ખાલી થાઉં નહીં.
ઘાવ રૂઝાયા, છતાં એ વાત ભૂલાતી નથી, ચાંદની જેવી હતી, એ રાત ભૂલાતી નથી.
‘જ્યાં ચિત્ત ભયશૂન્ય હોય…’ માસ્તર
નવા શેઠને ઓળખ્યા રે? કાલે તો ભાઈ ફેરિયા હતા, આજે ગાડી, બંગલો ને ગળે સોનાના સેરિયા હતા!
છુપાવું ભલે, પણ બતાડે અરીસો, સવારે મને નિત જગાડે અરીસો.
કોઈ દરબારે ન ઝૂક્યો, શાનથી જીવી ગયો, ધાર જેવી જીભ લઈ, ને તાનથી જીવી ગયો;
પહેલી વાર દીકરાએ
ગોદ માની, હૂંફ એની, ક્યાં સમાયું શબ્દમાં? ફૂલ પર ઝાકળ સવારે, ક્યાં ઝિલાયું શબ્દમાં?
રસ્તો તો ઈશ્વર ચીંધે રે, ચાલવું તો પડે જાતે, દીવો તો કોઈ દઈ દે, બળવું તો પડે જાતે.
તને પામ્યો, હવે ચારે ય તીરથ-ધામ, શું માગું? મુખે બસ રોજ લેવું એક તારું નામ, શું માગું?
દીકરો પૂછે, બાપુ, સૂરજ ક્યાં જઈને સૂતો? ચાંદો રાતે કોણે મૂક્યો, ઝાડે કોણે ગૂંથ્યો?
કપાયું વૃક્ષ આખું ને પછી તો બસ મળી ખુરશી, હતા માળા, હતા ટહુકા, બધું એ તો ગળી ખુરશી.
શિયાળાની બપોરે દાદીમા
બંધ મુઠ્ઠીમાં ભેદ ભર્યા રે, ખોલું તો ખાલી હાથ, ચાલું તો રસ્તો ખૂટે, ને ઊભો રહું તો સાથ.
લાખ મુખ ને લાખ મ્હોરાં, આપ ખોયો ભીડમાં, કોણ સાચું, કોણ ખોટું, એ જ રોયો ભીડમાં.
પાંખ ભીની, રંગ ભીના, ઊડતું ઝાકળ સુધી, ફૂલ છોડી, ડાળ છોડી, આભના વાદળ સુધી;