કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૫૯ / ૧૦૯
૫૧૫૬. ગગન ચૂમવા જે ગયા ઊડતા,
૫૨૧૬. હતી ઝૂંપડી, પણ હતો પ્રેમ સાચો,
૫૨૪૬. માની પથારી પાસ બેઠો, રાતભર જાગ્યો હતો,
૫૨૫૬. રાત છે, ચાંદ છે, તું નથી, શું કરું?
ભીડમાં તેં સ્હેજ પાલવ ઝાલવા દીધો હતો, એ જ પળ મેં સાવ મેળો માણવા દીધો હતો.
સ્મિતની સાંકળ વાસી તેં તો, બારણું ભીડ્યું હેતનું, હું તો ઊભો ઉંબરે, સખી, ગીત લઈને રેતનું.
દીકરી લેસન લઈને આવી: ‘પપ્પા, આ દાખલો નથી આવડતો.’
કરી ઘાવ ઊંડો ફરી તેં હસીને, ગયું ચેન, લીધું હરી તેં હસીને.
હું અહીં બેઠો શબ્દ ગૂંથું, ત્યાં બળતું સંસાર રે, કાગળ ઉપર દીવો મૂકું, બહાર ઘોર અંધાર રે.
જિંદગીને સ્વપ્ન માનો, તો બધું સાચું થશે, સ્વપ્ન જો સાચું ગણો તો શ્વાસ પણ કાચું થશે;
ગણું છું સવારે દવાઓ બુઢાપે, અને સાંજ પડતાં દુઆઓ બુઢાપે.
સાંજે છ વાગ્યે દીવાલ પરની ઘડિયાળ
ના કાજળ, ના ચાંદલો, ના ઝાંઝરનો ઝણકાર, તોય ગામની ગોરી લાગે જાણે ઊગ્યો સવાર.
હાથની રેખા હતી, ને એક ટાણું, શું થયું? જે ઉગાડ્યું આંખમાં મેં, એ વહાણું, શું થયું?
બદલતો રહું હું હવાના પ્રમાણે, નમું છું સદાયે સભાના પ્રમાણે.
યજ્ઞકુંડમાંથી ઊઠી હું, અગનજ્વાળનું ફૂલ રે, પાંચ પાંચ પતિ વચ્ચે ઊભી, તોય એકલી ભૂલ રે.
લગ્નના ફોટામાં બધા હસે છે.
આભથી ઊતરી ઓઢણી ચાંદની, ગામ આખે ઢળી લાગણી ચાંદની.
ટ્રિન ટ્રિન વાગે એલાર્મ મારું, ટ્રિન ટ્રિન વાગે રોજ, હું તો ‘સ્નૂઝ’ દબાવું ભાઈ, ને ઊંઘની માણું મોજ!
વમળમાં જાય જે ડૂબી, કિનારો એ જ પામે છે, પડે છે જે ફરી ઊઠી, સિતારો એ જ પામે છે;
ઉદાસી દિવાળી કનૈયા વિના, ન રાધા રુપાળી કનૈયા વિના.
એણે સ્ટેટસ મૂક્યું: ‘મૂડ ઑફ.’
નાગદેવતા, તમને નમીએ, પાંચમનું પરભાત, ભીંતે દોર્યા કંકુ-કેસર, ખેતર-પાદર વાત.
સાવ ઝાંખી છે છબી ને એક જાળું ભીંત પર, ને તિરાડે ઘાસ જેવું કોઈ ડાળું ભીંત પર.
ભાઈ, ઘરમાં ચાર જણ ને આઠ ગાડી, શું કરો? રાખવા જગ્યા નથી, તો રોડ આડી, શું કરો?
ચાર ભીંત ને એક છાપરું, એને ઘર ના કહેવાય રે, જ્યાં કોઈ વાટ જુએ સાંજે, ઘર તો એ જ ગણાય રે.
દીકરી સાસરે ગઈ એ પછી ઘરના અરીસા
વાળમાં ચાંદી ભલે, મારી જવાની તું હજી, આંખમાં મેં સાચવેલી એ નિશાની તું હજી.
એક નજરના પલકારામાં મનડું ચોરી ગયો રે, કોણ હતો એ પરદેશી, મને કોરી કોરી ગયો રે.
હર કદમ પર એક જોખમ, હર વળાંકે એક ડર, તોય ચાલે છે મુસાફર, ના કદી છોડે સફર;
મા હજી જીવંત મારી પારણાંના બોલમાં, ગામ આખું સંઘરાયું આંગણાંના બોલમાં.
નાનપણમાં સાપસીડી રમતા ત્યારે
જા દીકરા, તું શહેર જા, પણ ગામને સાથે રાખજે, ઊંચી ઇમારત ચડજે, પણ ઉંબરને યાદ રાખજે.
ઝૂંપડી નાની ભલે, પણ સાવ રાજી સંગમાં, બાજરાનો રોટલો ને ખેત-ભાજી સંગમાં.
હોઠ પર તાળું હતું, ને આંખ બોલી મૌનમાં, ને હૃદયની ગાંઠ આખી સ્હેજ ખોલી મૌનમાં.
લ્યો ત્યારે, હવે રજા આપો, ભાઈબંધો, રામ રામ, ખુરશી ખાલી કરીને ચાલ્યા, પૂરું થયું આ કામ.
ડ્રૉઇંગરૂમમાં કાચનું એક માછલીઘર છે.
ઓરડે બેઠી રહે છે સાવ ખાલી ઢીંગલી, દીકરીને એક વેળા ખૂબ વ્હાલી ઢીંગલી.
ફરે રે ફરે મારો રેંટિયો, ફરે કાળનું ચક્ર, તાંતણે તાંતણે વીંટાય જીવન સીધું ને વક્ર.
હજારો નામ ભૂલ્યો છું, મને એ નામ ના ભૂલે, ઘણા દેશો ફરી આવ્યો, મને એ ગામ ના ભૂલે;
આંખમાં ભેગી કરી મેં વેદના, કોને ધરું? હોઠ પર થંભેલ મારી પ્રાર્થના, કોને ધરું?
રક્ષાબંધનને દિવસે કૉલેજમાં
આંસુ ના હો તો પરસેવો, કંઈક તો વહેવું જોઈએ, ધરતીના આ ખોળે કોઈનું લોહી વરસવું જોઈએ.
મન ભમે આખા જગતમાં, આંગણે પાછું વળે, સાંજ પડતાં ગાય જેવું બારણે પાછું વળે.
બની છે ગટર સૌ નદીઓ વિકાસે, ગયાં વૃક્ષ, ઝૂલા, ગલીઓ વિકાસે.
આ તે કેવા હાલ થયા રે, મારા ગામ, તને કોણે લૂંટ્યું? પાદરનો વડલો કપાયો, ને ગામનું હૈયું તૂટ્યું.
દર વર્ષે પહેલી તારીખે
હૃદયમાં એક ઝીણું શું સ્મરણ તારું રહેવા દો, ભલે લો છીનવી સઘળું, રુદન મારું રહેવા દો.
મોટો થયો, હું મોટો થયો, પણ ખોળો નાનો પડ્યો રે, માનો ખોળો શોધવા આજે આખો જગ હું રડ્યો રે.
ભીડમાં ઊભો છતાં હું સાવ ખાલી ભીતરે, કાફલો આખો હતો, પણ જાત ચાલી ભીતરે;