કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૩૭ / ૧૦૯
રેશમી ભગવાં પહેરી, હાથમાં માળા ધરી, ને ધરમની હાટડીમાં, લાખ પેટી સંઘરી;
હતી બંધ બારી, ઉઘાડી અચાનક, હતી ઊંઘતી, તેં જગાડી અચાનક.
ત્રીસ વર્ષ ગામની નિશાળમાં ભણાવ્યું.
ઉત્તરાયણ આખો દિવસ ધાબાં ગાજ્યાં,
આખું ગગન તાકું છતાં, એ વાદળે આવ્યો નહીં, ને દીકરો પરદેશથી, એ કાગળે આવ્યો નહીં.
ઘર નથી, બસ ફૂટપાથો, ઠામ-સરનામું નથી, ચોપડે સરકારના પણ, નામ-સરનામું નથી.
મૂછે વળ દઈ ગામમાં ફરતો, સાવજ જેવો શૂરો, ઘરમાં ઘરવાળી બોલે, ત્યાં બકરી જેવો પૂરો!
ઓસરીમાં પૌત્ર
હતી જે કહાની, અધૂરી રહી, ઉગી જે જવાની, અધૂરી રહી.
ટેબલ સાફ કર્યું, નવી ડાયરી,
સાયબો લાવ્યો ગજરો, ને મેં અંબોડે ગૂંથ્યો, મોગરાની મહેકે મારો ઓરડો આખો ઝૂમ્યો.
અલારમ જ્યાં બજે છે, ત્યાં બધુંયે નગર દોડે છે, નથી ફુરસદ કશાની, પણ ઉપરથી ખબર દોડે છે.
વગડાની કેડીએ મને સાદ દઈ બોલાવી, કાંટાળી બોરડીએ મારી ઓઢણી ખેંચી લાવી.
ના જોઈએ મોટો મહલ, બસ આંગણું થોડું ઘણું, આવે હવા, ચકલી ઘરે, ને બારણું થોડું ઘણું.
નિવૃત્ત થયો ત્યારે સૌએ કહ્યું:
ત્રીસ વર્ષ પછી એક લગ્નના માંડવે
બધું સોનું, બધી ચાંદી, બધું છોડી જવાનું છે, હતા સંબંધ જે તાણે, બધા તોડી જવાનું છે.
કૂકડે કૂક ને ઝાકળ ઝબકી, ઊઘડી પૂરવ બારી, પરોઢિયે તો ગામ આખાની જાગી ગઈ ઘરબારી.
હેડકી આવી ને મેં જાણ્યું, સાજન, તમે સંભાર્યાં, પાણી પીધું તોય ના અટકી, તમે કેટલું ધાર્યાં!
ગઈ રાતે સપનામાં
પિયરથી ઓચિંતું તેડું, ભાઈ લેવા આવ્યો, મારે ઘેરથી માડીની મીઠી ગંધ ઘરે લાવ્યો.
પ્રભુ, મને એટલું દેજે, નાનું ઘર ને મોટું મન, ભૂખ્યો કોઈ બારણે આવે, તો ખૂટે નહીં અન્ન.
ઓળખાણો, પ્રેમ, ઝઘડો, સૌ જમાવ્યો ચેટમાં, ને પછી ત્યાં ‘બ્લૉક’ કીધો, ને ભુલાવ્યો ચેટમાં.
દિવસભર હસું છું બધાંની જ વાતે, ન જાણે કશું કોઈ, શું થાય રાતે;
તૂટેલ ભીંતે પીપળો ઊગે, બધું સંભવ અહીં, ટીપાં પડે સો સાલ, પથ્થર કોતરે, સંભવ અહીં;
ચાર રસ્તે ગાંધીજીની પ્રતિમા છે.
બરફ પડે છે બારીએ, ને મનમાં માનો તાપ, પરદેશે સંગાથે બેઠાં, હું ને મારો આપ.
આ કલમથી દાદાએ
મનવા, શાને ભટકે મેળે, આ મેળો બે દા’ડાનો, રંગ-રંગીલો દીસે ભલે, અંતે ખેલ ધુમાડાનો.
મોરપીંછ ને વાંસળી લઈ, કાનો સેલ્ફી લે, ગોપીઓ સૌ ‘લાઇક’ કરે, ને રાધા રિસાઈ જે!
ગામ આખું ગણગણે છે આપણી બે વાતને, કોણ ઝૂક્યું, કોણ રૂઠ્યું, કોણ ભૂલ્યું જાતને;
જે સમજવા દોડતો’તો, એ હવે સમજાય છે, ઠેસ જે વાગી હતી, એ ઠેસ પણ પરખાય છે;
ગરબે ઘૂમે ગામ, માડી, તારા ગરબે ઘૂમે ગામ, દીવડે દીવડે ઝગમગ થાતું, તારું પાવન નામ.
નદી દરિયે ભળે જેવી, ભળું, હે શ્યામ, તારામાં, નથી ‘હું’, ના કશું ‘તું’ પણ, હવે આરામ તારામાં.
ઝરમર ઝરે, ભીની ધરા, એ આંગણે તું સાંભરી, ઝાકળ સમું ટીપું ઢળે, ને પાંપણે તું સાંભરી.
હતો બાળ, ઝૂલ્યો સહારે ખભે, જુવાની, નવું ઘર, ઉધારે ખભે.
પાદરની પીપળીએ મને સાદ દઈ બોલાવ્યો, શહેર મૂકીને, ભાઈ, આજે ગામ ભણી હું આવ્યો.
કાલ સૂરજ ઊગશે કે, એ ખબર કોને અહીં? શ્વાસ જે લીધો, ફરી પાછો મળે, નક્કી નહીં;
મેં બાપુને રડતા કદી જોયા નથી, ભાઈ, આંસુ એનાં ક્યાં સંતાડ્યાં, કોઈ ન જાણે સાંઈ.
વિધાતા તો લખી ચાલી ઉદાસી-ભાગ છઠ્ઠીએ, ન ગીતો કે ન સરગમ, બસ ઘણો વૈરાગ છઠ્ઠીએ.
આગ જ્યાં પ્રગટે હવનની, મોહ-માયા ઓગળે, રાખ થઈ જાતી ચિતામાં, રૂપ-કાયા ઓગળે.
ઠોકર ઘણી, ખાધી ભલે, હું તો પડી ઊભો થયો, રાતો ઘણી, છાનો છુપો, ખૂણે રડી ઊભો થયો.
જાત ન પૂછો કોઈ મારી, હું માણસની જાત, એક જ માટી, એક જ લોહી, એક જ સૌની રાત.
૩૦૬૬. આયનાએ આજ પૂછ્યું: ‘કોણ આવ્યું આંગણે?’
૩૧૨૩. નથી ઘરમાં કશું ખાવા, છતાં મા ભૂખ ના બોલી,
૩૧૪૯. હતી ઝૂંપડી ને હતી માત પાસે,
૩૧૮૫. કાશી ગયો, મક્કા ગયો, ને દ્વારિકા ફરતો ઘણો,
૩૨૨૦. નગરમાં ઘણા દીપ, ઝગમગ બધે,
૩૨૪૬. ઓસરી, ઓટલો, આંગણું, લીમડો,
ઝાડ પાસે છાંય માગી, એ તરત ઝૂકી ગયું, મેં નદીને જળ જ માગ્યું, ખોબલે મૂકી ગયું;