આ વિષયમાં 5274 લેખ · પાનું ૯૫ / ૧૦૬
પાન પર તડકો, પવન, વરસાદ, પણ ઘર મૂળમાં, આભ ડાળે, ને નદી ને ગામ-પાદર મૂળમાં.
તું તું છે એટલે નહીં, હું તને ચાહું છું એટલે, તારી સાથે હું જે બનું, એ મને ગમતું એટલે.
પટારો ખોલતાં જોયું, વસે છે ગામ સાડીમાં, ભરતકામે લખેલું બાપુનું છે નામ સાડીમાં.
શાળામાં બાળકો ગાય છે:
છપ્પન ભોગ ધરાવ્યા રે ભાઈ, છપ્પન ભોગ ધરાવ્યા, બહાર બેઠો ભિખારી, એને ઉંબરથી જ વળાવ્યા!
રૂબરૂ મીઠા, ઝરે છે ઝેર-ડોળા સ્ક્રીનમાં, એકલા ડરપોક સૌ, પણ થાય ટોળાં સ્ક્રીનમાં.
તું કહે તો હું બધું ભૂલી જવા તૈયાર છું, બાંકડો, વરસાદ, વચનો, ત્યાગવા ખુદ્દાર છું;
ખેડૂતે આકાશ સામે જોઈને
રાજ ના, વૈભવ ન માગું, બસ સરળતા આપજો, હાથ ખાલી હો ભલે, પણ ચિત્ત-સમતા આપજો.
તું આવી ને મારા શ્વાસે સુવાસ બેઠી રે, સૂની ડેલી, સૂના ઓરડે અજવાસ બેઠી રે.
મેઘ આવ્યો ઢોલ લઈને, આંગણું ભીનું થયું, વીજ ઝબકી, ને પછી તો બારણું ભીનું થયું.
જાઉં ત્યારે ઢોલ ન વગાડજો, રડજો ન છાતી ફૂટી, આંગણે મારા લીમડે બાંધજો એક નાનકડી ખૂંટી.
વાદળોની પાઘ બાંધી, આભનું ઊંચું શિખર, સાંજ ઢળતાં મૌન ઓઢી થાય છે મૂંગું શિખર.
માળાની કિનારે ચકલીનું બચ્ચું
ઝાકળને મુઠ્ઠીમાં કોણ બાંધે રે, સૈયર, ઝાકળને મુઠ્ઠીમાં કોણ બાંધે? પવનને પાલવમાં કોણ સાંધે રે, સૈયર, પવનને પાલવમાં કોણ સાંધે?
ભલે ખાલી હતું ખિસ્સું, કદી નાણું નથી માગ્યું, હતી ભૂખી ઘણી રાતો, છતાં ભાણું નથી માગ્યું.
હે સમય! લખજે મને ઘરડો, દરિદ્રી, ને દુખી, તોય લખજે: જોઈ મુજને દોડતી આવી સખી;
જિંદગી એક સૉફ્ટવેર છે —
સાંજના ઝૂલે ગવાયાં, એ જ ગીતો ભૂલવું? નામ તારું, નામ મારું, એ જ ભીંતો ભૂલવું?
ફરતું રે ફરતું સમયનું ચકડોળ, ક્યાંય ન થોભે, ભાઈ, ઉપર બેઠા એ નીચે આવે, નીચેવાળાની વધાઈ.
થાકતો, હાંફી જતો હું ત્યાં જ ઠર્યો તુજ મહીં, તું નદી, હું પાંદડું, બસ એમ તર્યો તુજ મહીં.
ખોટું લાગ્યું, ખોટું લાગ્યું, ભાઈને ખોટું લાગ્યું, નાની સરખી વાતમાં એમનું આખું ગામ જાગ્યું!
દર્દમાં પાસે રહે, એવી દવા છે ભાઈબંધ, હાથ મૂકે શીશ પર, તે તો દુઆ છે ભાઈબંધ.
ગામમાં હવે ઘેર ઘેર નળ છે.
ઢળતી સાંજે ઇચ્છાઓ મારી પાછી વળી રે ઘેર, દિવસ આખો રખડી આવી, પગમાં ધૂળની સેર.
સાંજ ઢળતી ઉંમરે પણ સાવ રમતાં આપણે, એકબીજાને હજી પણ ખૂબ ગમતાં આપણે.
આ વિહંગોની સભામાં કાગડો ઈશ્વર થયો, કાગવાણી રાષ્ટ્રભાષા, એ હુકમ સત્વર થયો;
પુલ નીચે એક ઘર છે —
મધ ઘણું ચાખ્યું, હવે તો સ્હેજ ખારું જોઈએ, સૂર્ય સૌને જોઈએ, મારે ય ન્યારું જોઈએ.
ફાગણ ફોર્યો ફૂલડે રે, કેસૂડે કંકુ ઢોળ્યું, આંબે મ્હોર્યો મોરિયો, મારું મનડું રંગે ઝબોળ્યું.
ન દોડું, હવે તો ફરું છું નિરાંતે, ન તૃષ્ણા, હવે હું તરું છું નિરાંતે.
માટીનો માણસ, માટીનું ઘર, ને માટીનો આ દેહ રે, માટીમાં ભળવાનું અંતે, તોય ન છૂટે નેહ રે.
કિનારે હતું ઘર, ગયું તો ગયું, નદીમાં જ ખેતર ગયું તો ગયું.
ઘર એટલે ચાર ભીંત અને છાપરું નહીં.
ચાલી રે ચાલી મારી ચકલી પરદેશ, આંગણું રોતું રે, માંડવે બેઠો બાપ હસે ને ભીતર ખોતું રે.
રાતભર એ એકલો ઊભો કિનારે ઝળહળે, વાટ ભૂલ્યાં નાવ માટે એ મિનારે ઝળહળે.
છોકરાએ કાગળોની નાવ મૂકી નીકમાં, ‘જા, સમંદર પાર કર!’ — ને હાથ ના'તો બીકમાં;
એ રખડુ છે. ગામથી ગામ,
ઓટલા, ચોપાટ, હુક્કો, ગામ વડના છાંયડે, ખાટલે ડોસા કરે આરામ વડના છાંયડે.
બાની લીલી કાચની બંગડીઓ
ભલે આપ આવો, સવારે પધારો, જમી લો, પછી ઘર ઉતારે પધારો.
હાર્યો તોય જીત્યો રે મનવા, હાર્યો તોય જીત્યો, મઝધારે જે ડૂબ્યો એણે દરિયો આખો પીધો.
તજે જે બધું, એ જ માણસ ખરો, બળે રાતભર, એ જ ફાનસ ખરો.
વહેલી સવારે બાપુ
વરસો વીત્યાં, તોય હજી એ ફોરમ ક્યાંથી આવે? દેવદારના વનની વાતો કોણ ફરીથી લાવે?
ન યાદોનો, ન ચિંતાનો, જગત નાનું, હતું બચપણ, હથેળીમાં સમાતું'તું ગગન, છાનું હતું બચપણ.
તું સવારે ચા સમી, ને સાંજની મીઠી હવા, તું થકાવટમાં વિસામો, તું દરદમાં છે દવા;
દીકરી, તારા જન્મદિને
તું પ્રથમ નિઃશ્વાસ લે, ને ત્યાં કળી છે શ્વાસમાં, તું ફરી નિઃશ્વાસ લે, તો વીજળી છે શ્વાસમાં.
ગોકુળ શોધ્યું, મથુરા શોધી, શોધી દ્વારિકાની ડાળી, મોરપીંછ તો મળ્યું રે મુજને, ક્યાં છે વનમાળી?