આ વિષયમાં 5274 લેખ · પાનું ૯૨ / ૧૦૬
ડુંગરેથી દડતું ઝરણું ખળખળ ખળખળ બોલે, પથ્થર સાથે વાતો કરતું, ગાંઠ હૃદયની ખોલે.
ગઝલ શીખવાનો વર્ગ. સાહેબે બોર્ડ પર લખ્યું:
હવા આવી, અડી ગઈ ફૂલના પાને, નથી પૂછ્યું, વરસતો મેઘ ધરતીને મળે છાને, નથી પૂછ્યું.
હાલ્ય હાલ્ય મારા લાલ, તારી મા તો માથે ઈંટ ઉપાડે, બાંધેલ ઝોળી ઝાડની ડાળે, પવન તને રમાડે.
ભીની ધરા મ્હેકે ઘણી, હૈયાં મળે વરસાદમાં, ભૂલી ગયેલી યાદ પણ પાછી વળે વરસાદમાં.
ઇન્ટરવ્યૂ પહેલાં દીકરીએ
નથી સોનું, નથી ચાંદી, અમારે તો ફકીરી છે, ગઝલનો શેર એકે, ને જગતભરની અમીરી છે;
તને ઝીણી ઠસક લાગી, ખરે ત્યારે મને વાગ્યું, ઉઝરડો ઢીંચણે તારે, હૃદય મારે મને વાગ્યું.
ન્યૂ જર્સીમાં મારી પૌત્રી
૮૪૬૬. આયનો પૂછે મને કે: ‘આટલાં વર્ષો પછી,
૮૫૦૮. દીવો કરું હું ઓસરે, ને ચાંદ ઊગે આંગણે,
૮૫૫૩. ઝરૂખે રોજ બા બેસે, નજર પાદર ભણી માંડે,
૮૫૮૮. ઓસરી સાવ સૂની, નથી બા હવે,
૮૬૨૩. ઝરૂખે હતી એ, નજર દૂર રાખી,
૮૬૪૬. નિશાળે જતાં’તાં ઉઘાડા પગે,
નાની હતી ત્યારે વાવાઝોડાની રાતે
અમે હપ્તે ઘર લીધું,
તને પ્રેમ કરવો એટલે
શ્વાસ, સપનાં, ભૂખ ને આશા ધરી તેં ચાકડે, તોય ના સંતોષ મૂક્યો, તેં જ તારા ચાકડે!
મનવા, ઓછો રાખજે ભાર, નાની નાવ ને ઊંડાં પાણી, જાવું સામે પાર.
રાતભર ગણતો હતો હું સ્વપ્ન-તારા આભમાં, ને સવારે ક્યાં ગયા સૌ? ક્યાં ઉતારા આભમાં?
નદી કાંઠે હતાં એવી ઘડીએ આપણે બંને, હજી એ યાદને શેકે ઠરેલા તાપણે બંને.
જ્યોતિષીની વાત આખી સાવ ખોટી નીકળી, જિંદગી આખી પછી તો બસ કસોટી નીકળી.
ખિસ્સાં મારાં ખાલીખમ, પણ હૈયે શબ્દ હજાર, હું તો રાજા અક્ષરનો, મારે ઠાઠ અપાર.
હૃદયમાં ઊઠતા એવા ઉમંગો ત્રાજવે ક્યાંથી? નદીનાં નીરમાં નાચે તરંગો ત્રાજવે ક્યાંથી?
રેત થઈને આ ક્ષણો તો ચૂપ સરકી હાથથી, બાંધવા બેઠો સમયને, ગાંઠ છટકી હાથથી.
ઘણાં તીરથ, ઘણા પર્વત, ઘણા દરિયા ભમી આવ્યો, ઘણા દેવો, ઘણા પીરો, ઘણા સજદે નમી આવ્યો;
રાત જાગી, આંખ ભીની, મૌન તાણા હું વણું, શબ્દ થોડા, અર્થ ઝાઝા, એમ વાણા હું વણું.
સાયબા, સાચું કહેજે આજે, વ્હાલું ખેતર કે હું? તારી વાટે ઊભી ઊભી ઉંબરે આંસુ લૂછું.
કાળો કાળો કાનજી, તોયે ઊજળું એનું વહાલ, આંખ્યુંમાં આંજણ થઈ બેઠો નંદજશોદાનો લાલ.
ફોન કહે છે: ‘સ્ટોરેજ ભરાઈ ગયું છે,
બાળપણ આખું અમારું છે લખાયું માર્ક્સમાં, ગીત જે ગાવું હતું, એ પણ ગવાયું માર્ક્સમાં.
બધું વેચાઈ ગયું — ખેતર, ઘર, બળદ, ગાડું.
વડીલો જેમ ઊભું'તું, ફરી એ ઝાડ રોપી દે, હતી ચકલી, હતા માળા, હતી એ વાડ રોપી દે.
મોતને પણ લોક ફૂલોથી સજાવે વૉલ પર, લાશ ઠંડી, પણ ગરમ ચર્ચા જગાવે વૉલ પર.
કાયપો છે! કાયપો છે! ગાજે આખું ગામ, ઊડે રે મારો લાલ પતંગો, લઈ પવનનું નામ.
હતું જે અમારું, પરાયું થવાનું, અને દર્દ પણ તો સવાયું થવાનું.
હું તો નાનું વાદળ રે, ભાઈ, નાનું વાદળ, ઊડતું ઊડતું આવું તારા ગામને પાદર.
ગોદમાં લઈ બાળને, હળવે રમાડે આ સમય, ને યુવાનીમાં સપન આપી જગાડે આ સમય.
બંદર ઊભી હું તો દરિયો નીરખું, ક્યાં ગ્યો મારો ખલાસી? મોજાં આવે, મોજાં જાયે, આંખો રહે પ્યાસી.
આ મદારી રોજ દેખાડે તમાશા ખેલમાં, ને અમે નાચી, હસી, દઈએ દિલાસા ખેલમાં.
હતી સાકી, હતો સાથી, ઢળી'તી રાત પ્યાલામાં, અમે પી ગ્યા, હતી જે જિંદગીની વાત પ્યાલામાં.
દાદાની ડાયરી પીળી પડી ગઈ છે.
હા, હું કબૂલું છું — હું ચોર છું.
હોય તોફાનો ભલે, મારી જ હોડી હું ઘડું, ને હલેસાં હાથ મારા, એમ જોડી હું ઘડું.
પિતાજીનો ગયો વારો, હવે વારો ખભા પર છે, દવા, ફી, દૂધ, ઘર-ભાડું, બધો ભારો ખભા પર છે.
મનડે ઊગ્યો મોગરો ને મ્હેકે આખી રાત, કોને જઈ હું કહું, સહિયર, આ મીઠી શી વાત?
ત્યાગ ને તપની જ જેની શાન, મારો દેશ છે, રાષ્ટ્રગીતે એક થાતું ગાન, મારો દેશ છે.
છું ઘણો સાચો, સદાચારી, ઘણો વિદ્વાન છું, દાનવીરોમાં પ્રથમ, ને ગામની હું શાન છું;
બાપુ મારા છત્રી જેવા, માથે રાખે છાંય, પોતે પલળે ધોધમાર, ને અમને પલળવા ન દે ક્યાંય.