આ વિષયમાં 5274 લેખ · પાનું ૨ / ૧૦૬
મેં તો ખોળો પાથર્યો'તો, તમે ખોદી કાઢી ખાણ, ધરતીમા પૂછે છે રે, કેવાં જણ્યાં મેં સંતાન!
એક છત્રી ને આપણે બે, ને વરસે ધોધમાર, ભીંજાયા વિણ કેમ રહેવાય, સાજન, આ વેળા પાર?
તરસ હો ખરી તો ઝરણ પણ મળે, ચરણ હો અડગ તો શરણ પણ મળે.
હું ય મારા ઘર તણો થોડો ય રાજા હોત તો, જો ન પત્નીના હુકમ દિનરાત ઝાઝા હોત તો!
ચાવી સોંપી ભાડાના ઘરની, ને પાછું વાળી જોયું, ભીંતે ભીંતે મારું થોડું થોડું જીવતર રોયું.
વિદાય વેળ હસીશું, રજા નહીં માગું, કરીશ ઘાવ સહન, પણ દવા નહીં માગું.
કાચી માટીનો ઘડો રે ભાઈ, કાચી માટીનો ઘડો, ઘડનારો તો ચાકડે બેઠો, તું શાને અભિમાને ચડ્યો?
તને તાજ મળજો, મને ધૂળ ચાલે, તને બાગ મળજો, મને શૂળ ચાલે;
બાપની કડવી જબાન જ વાડ કાંટાળી હતી, એટલે તો વેલ મારી આટલી વ્હાલી હતી;
મને એક નાનો ઇશારો ઘણું છે, તરસને નદીનો કિનારો ઘણું છે.
બાળપણમાં તાપમાં બસ ઓઢણીનો છાંયડો, આજ પણ માથે મળે એ લાગણીનો છાંયડો.
મેંદી મૂકી મેં હાથે, સાજન, ઝીણું ઝીણું નામ, લખજો તમે હથેળીએ, ને લખજો મારું ગામ.
ડાળ પર એક પીળું પાન
આજ શરદની પૂનમ ને મારો ચાંદો ઊગ્યો ચોક, ગરબે ઘૂમે ગામ ને સઘળા ભૂલ્યા લાજ ને લોક.
ફોનમાં મારી બાર હજાર સેલ્ફી છે.
મેળામાં જ્યોતિષી બેઠો હતો,
ઘણો ચળકાટ ને ઝગમગ, કલાકારી મળે છે ક્યાં? મળે સોગંદ સો સો, પણ વફાદારી મળે છે ક્યાં?
પચાસ વરસ એણે સવારે
મારે ઝૂંપડીએ દીવો હરિ, મારે ઝૂંપડીએ દીવો, ભલે તેલ ખૂટે ને વાટ બળે, પણ ભરોસો મારો જીવો.
ચકીબેન ચાલ્યાં નિશાળે, લઈ દફતર ને પાટી, ચીં ચીં કરતાં બોલ્યાં: ‘મારે ભણવું, ના રમવું માટી!’
ન સોનું, ન ચાંદી, ન ઝાઝું ય નાણું, મળે ઝૂંપડીમાં ભજનનું ય ગાણું;
નથી ઘર કે નથી આંગણ, જવાની છે ફકીરીમાં, ખુદાની દસ્તખત જેવી નિશાની છે ફકીરીમાં.
કહે કોણ, શું છે પવનનો ધરમ? બધા પર વરસવું, ગગનનો ધરમ.
તું આ કાંઠે, હું પેલે કાંઠે, વચ્ચે વહે છે મૌન, રોજ વિચારું, પુલ બાંધવા પહેલો પથ્થર મૂકે કોણ?
કેસૂડે કેસૂડે ફાગણ ફોર્યો, વગડે લાગી લ્હાય, સાંવરિયા, તારી પિચકારીમાં મારું મન રંગાય.
હતા જે ગામમાં ભોળા, ગયા ક્યાં એ ભલા લોકો? નગરમાં સૌ મુખોટામાં, ન ઓળખતા સગા લોકો.
જિંદગીની દોડમાં સૌ જાતને ભૂલી ગયા, સૂર્ય જોયો, આવનારી રાતને ભૂલી ગયા.
માથે મટુકી, મહીડાં વેચવા હાલી મથુરાની વાટ, વાંસળી વાગી ને હું તો ભૂલી, ક્યાં છે મારું હાટ!
તું હસે ને ઘરમાં ઝળહળ, તું રિસાય તો સાંજ, ચાળીસ વરસે ય લાગે, જાણે પહેલું પાનેતર આજ.
આંગણાનો લીમડો આખા ઘરને કડવો લાગતો.
બા ભણી’તી ના કદી, તોયે હતી જ્ઞાની ઘણી, આંખમાં વાંચી જતી એ ભૂખ, પીડા, માગણી;
સાત સમંદર પાર સાયબો, ફોનમાં મારો ચાંદ, સ્ક્રીન ઉપર તો ચૂમી લઉં, પણ ક્યાં ભીડું રે બાથ?
ન ચાલ્યો રાજમાર્ગે હું, સ્વયંની મેં ઘડી કેડી, ઘણી ઠોકર ખમી ત્યારે, મને આખર જડી કેડી.
દાદા આખું ઘર ફેંદી વળ્યા —
સરકારી કચેરીમાં એક ફાઈલ
નયન આ સજળ થઈ ટપક્યા કરે છે, હૃદયમાં હજી તું ચમક્યા કરે છે.
આ જમાનામાં સહજ થઈ જીવવું અઘરું પડે, જે ગયું, તેને હસીને છોડવું અઘરું પડે.
નાપાસ થયો તો શું થયું, ભાઈ, નાપાસ થયો તો શું? પાસ થયેલા ઑફિસ જાશે, હું તો ઘરનો રાજા છું!
ધૂળેટી પછીની સવારે રસ્તા
પાંપણો પર એક ક્ષણ બસ રાતનું ઝાકળ હતું, મન કહે તું આવશે, એ વાતનું ઝાકળ હતું.
કોઈ આપો રે ઉછીનું મારું બાળપણ થોડું, હજી રમવું છે, હજી નથી એટલું મોડું.
એકતારો વાગે રે, મારા ઘટમાં એકતારો વાગે, ના કોઈ સૂર શીખ્યો, તોયે અનહદ નાદ જાગે.
રોજ જોઉં આયનો ને શોધતો હું કોણ છું, ભીડમાં સૌને મળીને પૂછતો હું કોણ છું.
ગયો આવવાનો, જવાનો સમય, દવા ક્યાં હવે? છે દુઆનો સમય.
દિવાલો, છત અને બારી, ચણેલું ઘર નથી હોતું, ઘણા ફોટા, ઘણાં ઝુમ્મર, સજેલું ઘર નથી હોતું.
વેકેશન પડ્યું ને હાલો રે મામાને ઘેર, ગાડું જોડ્યું, બળદ દોડ્યા, ધૂળ ઊડે ચોમેર.
ગામના ચોરે એક લાલ પેટી છે —
હૉસ્ટેલ જતી વખતે દીકરીએ
ભલે દૂર તું, પણ નજરમાં વસે છે, અમાસે ય ચાંદો ગગનમાં હસે છે;
શબ્દ આપોઆપ ગાશે, ગીત ભીતર હોય તો, આંખ પણ બોલી શકે, જો પ્રીત ભીતર હોય તો.