આ વિષયમાં 5274 લેખ · પાનું ૧૦૨ / ૧૦૬
નગર એટલે દસ લાખ લોકોનું
આગમાં બળતાં ય મારાથી હસાયું, ના મનાય, રાખમાંથી ગીત ઊઠી ત્યાં ગવાયું, ના મનાય.
ના ધન, ન ગાદી, ના મુગટ, થોડી વ્યથા દેજે મને, આંખો રહે ભીની સદા, એવી દુઆ દેજે મને.
બારી બંધ ને ભીંજી ગઈ હું, આ તે કેવો મેહ? આભ તો આખું કોરું કોરું, વરસ્યો કોનો નેહ?
આ ગામની માટી તણી ભીની હવા મળશે ફરી? આ ઓસરી, આ હીંચકો, માની દુઆ મળશે ફરી?
ઓટલા ને પીપળો, ને ગામ-ડેલી લાપતા, રાસ રમતી, ગીત ગાતી એ સહેલી લાપતા.
બધી યે મજાઓ પરીક્ષા પછી, પ્રવાસો, રજાઓ પરીક્ષા પછી.
ચાર રસ્તે પીપળા નીચે
કહેવું’તું ઘણું તમને, ખરે ટાણે ન બોલાયું, બધાં બેઠાં હતાં સાથે, પછી ભાણે ન બોલાયું.
રોજ સવારે સૂરજ ઊગે, રોજ સાંજ ઢળી જાય, રોજ રોજના રોજમેળમાં આખો જનમ ગળી જાય…
દેશ માટે શીશ દેતી એ જવાની આજ ક્યાં? રાતભર દાદી કહેતાં, એ કહાની આજ ક્યાં?
અમે રાત્રે બાર વાગ્યે
સમંદર કિનારે નદીની તરસ છે, અમારી કથામાં સદીની તરસ છે.
દાદીમાના શબ્દકોશમાં “ડિપ્રેશન” શબ્દ નહોતો.
રોજ કાગળ પર લખું, ને રોજ ફાડું, શું કરું? શબ્દ ઝાઝા, ભાવ ઓછા, શૂન્યને ક્યાંથી ભરું?
હું જાઉં ત્યારે ઢોલ ન વાગે, ન ગાજે વિલાપ, ઓસરીએ એક દીવો મૂકજો, ને રહેજો ચુપચાપ…
ના જરી દેખાવ, એની બંદગી છે ખાનગી, ભીતરે જે ઝળહળે, એ આરતી છે ખાનગી.
નગરમાં નોકરી કરતો, હૃદયથી ગામ અડધો છું, સવારે ‘હાય’, ‘હેલો’ ને પછી ‘જય રામ’ અડધો છું.
વૃદ્ધાશ્રમના ઓટલે એક બા
હાથ જમણો જડ થયો, ડાબે ય ધ્રૂજે છે કલમ, તોય કાગળ પર ઢળે છે શબ્દ ભીના ને નરમ;
મને જ્યાં ઊંઘ આવે, એ જ મારી ખાટ સિંહાસન, કથાકારો કથા વાંચે, પુરાણી પાટ સિંહાસન.
મોભે બેસી કાગ બોલ્યો રે, કોણ આવે છે ગામ? ઝાંપે ઊભી વાટ જોઉં રે, ભૂલી ગઈ ઘરકામ…
સવારે છ વાગ્યે એલાર્મ વાગે છે,
આજ સવારે ડાબી આંખ ફરકી રે સખી, ઓસરીએ ચકલી ચીં ચીં ચહકી રે સખી…
ઊંઘ ના આવી જ રાતે, કામ લાગી આ ગઝલ, એ રિસાણી એક વાતે, કામ લાગી આ ગઝલ.
હોર્ન, હોહા, ને ધુમાડો, આ નગરમાં ઊંઘ ક્યાં? રોજ ગોળીબાર, હત્યા, આ ખબરમાં ઊંઘ ક્યાં?
માંડવો રોપ્યો રે આંગણે, ને લીલાં તોરણ બાંધ્યાં, દીકરી કેરાં લગન લીધાં, ને આંખે આંસુ સાંધ્યાં…
દેહ ચાલ્યો, તોય ગામે ગામ ગીત ગવાય છે, શબ્દ એનો મોર થઈને રોજ ટહુકો થાય છે;
તું મળી ત્યાંથી અમારી આજ ઝોળી ન્યાલ છે, રંગ ના, તોયે રમાતી રોજ હોળી, ન્યાલ છે.
વર્ષો પછી આજે
પ્રેમ પણ પીડા બને છે આટલું ધાર્યું ન’તું, મિત્ર પણ ઘા દઈ જશે, એ કેટલું ધાર્યું ન’તું.
સાધો, આ મન મોટો વેપારી, નફો-તોટો ગણતો રે’તો, ભૂલ્યો નામ મુરારી…
મોંઘો મળ્યો માનવ દેહ, મનવા, વેડફી ના નાખજે, ચોરાશીના ફેરા ફરીને આવ્યો, હવે તો જાગજે…
૯૪૬૬. ઓરડે મા ના રહી, તો ઓરડો મોટો થયો,
૯૪૮૬. ઉઘાડા પગે મા જતી ખેતરે,
૯૫૦૬. હતી મા તો હતું ઘર, ને હતાં ઘરમાં બધાં રાજી,
૯૫૨૬. પિતાના ખભેથી જગત મેં નિહાળ્યું,
૯૫૪૬. તારી ગલીમાંથી હવે હું રોજ ના જાઉં, છતાં
૯૫૬૬. ઓરડે એકલો, ભીંતને પૂછતો,
૯૫૮૬. મા અહીં જાગી રહી, ત્યાં દીકરાને છે સવાર,
૯૬૦૬. પડે વરસાદ ત્યાં માડી ઉતારે વસ્ત્ર દોરીથી,
૯૬૨૬. મને તાવ, ત્યાં મા જગે રાતભર,
૯૬૪૬. ઓરડે આખા મહેકે મા તણો મીઠો વઘાર,
લાજ, શંકા ને રિવાજો જાગતાં’તાં વાટમાં, તોય તેં માંડી નજર મારી તરફ આ હાટમાં.
હાય, હેલો, થૅન્ક્સ, સૉરી, એટલું બોલું, યુ નો, માતૃભાષા ‘ઓલ્ડ’ લાગે, એટલે ભૂલું, યુ નો.
કાગળોની નાવ, તરતું બાળપણ ક્યાંથી હવે? આંસુ સાચાં, હાસ્ય સાચું, ભોળપણ ક્યાંથી હવે?
પીઠ પર દફ્તર નથી, પણ આ ખભાનો થાક છે, ઊંઘમાં પણ દોડતો હું, એ દિશાનો થાક છે.
ક્યારેક એક ક્ષણ
ચાતકે ચાંચ ખોલી, ગગન ઝરમરે, ધૂળની ગંધ પીતો પવન ઝરમરે.
સાવ સૂનું થઈ ગયું આ આંગણું તારા પછી, કોઈ ખખડાવે નહીં એ બારણું તારા પછી.