આ વિષયમાં 5274 લેખ · પાનું ૧૦૪ / ૧૦૬
રાતભર જાગી, ન થાકી, હાથ ઝાલી સાંત્વના, દર્દ મારું ઝીલવાની કેટલી એ સાધના!
કેટલાં વર્ષો પછી તું આજ દીઠી, શું કહું? ‘કેમ છો?’ બોલ્યો, પછી બસ ચૂપ થઈ ઊભો રહું;
લાંબી લાંબી સફર હતી, ને સૂની સૂની બારી, તું બેઠી ને સફર બની ગઈ ફૂલે મ્હેકી ક્યારી!
ગાવું હો તો હૈયેથી ગાજે, હોઠેથી નહીં, ભાઈ, ઉછીના સૂરમાં ક્યાં કદી ઊગે કોઈ સચ્ચાઈ?
પ્રિય મૃત્યુ, તું આવે
આજ પણ દીવાલ બોલે બાપુજીના અક્ષરે, ને રડે છે આંખ આ તો દીકરીના અક્ષરે.
જૂના ઘરની ઓસરીના મોભમાં
તિજોરી છે ભરી, તોયે મને આ દામ ઓછું છે, ઘણું મોટું થયું છે નામ, તોયે નામ ઓછું છે.
પહેલો વરસાદ પડ્યો
અગિયારમા માળે બે ઓરડાનો ફ્લેટ.
જાગતો રાખે મને, ને લાલસા દોડાવતી, ઊંઘમાં પણ સ્વપ્ન થઈને એષણા દોડાવતી.
બધાને હસીને કહું છું: મજામાં, ભલે તૂટતો, પણ રહું છું મજામાં.
ફૉર્મમાં ખાનાં હતાં:
નદીને કાંઠે ચાલી છોરી, માથે બેડું ઝૂલે જો, પગલે પગલે રેતી બોલે, કાંઠે કરેણ ફૂલે જો.
માના કાંડે કદી ઘડિયાળ નહોતી.
છેલ્લી વાર મીટરગેજ ઊપડી.
ગુરુજીએ પાયો એક પ્યાલો, ઓગળી હુંની દીવાલ, હો સાધુ! એ રસ પીતાં છૂટી ગઈ મારી જનમ-જનમની જાળ, હો સાધુ!
હાથમાં જે જેટલું ઝાલો, વધારે એ સરે, રેતની મુઠ્ઠી સમો આ મોહ ધીમે નીતરે;
ધાબે ચડ્યો વીરો મારો, હાથે લાલ પતંગ, ફિરકી ઝાલું હું તો બેની, ઊડે મારો ઉમંગ.
રાત શિકારીની જેમ આવે છે —
બાની યાદી: ઘઉં — દસ કિલો
શ્યામ, હવે તો રૂબરૂ આવ, સપનાં, સંદેશા ને મૂરત — બસ, હવે ના ભરમાવ.
ઘણું બોલ્યો, ઘણું લખ્યું, ઘણો વિસ્તાર મિથ્યા છે, ધરમને નામ ધંધો છે, બધો વ્યાપાર મિથ્યા છે.
ફરીથી પાંગરી છે આ અમારી પ્રીત ઘડપણમાં, લખે છે ડોસલો ડોશી ઉપર તો ગીત ઘડપણમાં.
કોણ મોટું? આભ બોલ્યું: ‘હું, ન મારું માપ છે’, સિંધુ ગાજ્યો: ‘ઊંડપે મારી અમાપી છાપ છે’;
હું તો વેલ રે, ઊગી બાપુને આંગણે, ચડી સાસરિયાની વાડ, મૂળ રહ્યાં પિયરની માટીમાં, ફૂલનો ખીલ્યો પરગામે ઉઘાડ.
રેતમાં પાણી બનાવા ઝાંઝવાં યત્નો કરે, પાનખરમાં ડાળ ઝાલી પાંદડાં યત્નો કરે.
ભટકતો આમ ક્યાં લગ તું? ઘરે જાશે, અરે મનવા? ઉછીના સૂર લઈ ક્યાં લગ નવું ગાશે, અરે મનવા?
એ ગયાં ને રહી લાગણી રક્તમાં, મા તણી સાચવી ઓઢણી રક્તમાં.
આંખમાં તું, શ્વાસમાં તું, તોય ન્યારો કોયડો, હું ઉકેલું જેમ, થાતો એમ પ્યારો કોયડો.
ડૉક્ટરો ગોળી લખે, ને વૈદ કાઢા દે ભલે, ફૂંક માની એક મીઠી, વેદના સૌ ઓગળે;
બજારે ભાવ બોલાતા, હવે ઈમાન વેચાયું, નિશાળો પણ બની ‘ઍકેડમી’, ને જ્ઞાન વેચાયું.
તેં નદીના પટ ઉપર બાંધ્યાં મકાનો, ઓ નગર, આજ પાછી એ ફરી છે, માગવા પાછું જ ઘર;
તું નથી, તો પણ મને આ જાગવાની ટેવ છે, મંદિરે જઈને ય મારે માગવાની ટેવ છે.
આજ મારે આંગણે રૂડી ઘડી રે આવી, સાધુ પધાર્યા, ને સાથે હરિની વાણી લાવી.
વીસ વર્ષથી હું આ જ ચાર રસ્તે
જન્માષ્ટમીની રાત હતી. મહિલા જેલની
ફેરા ફરતી વખતે ગોરમહારાજે
ના રે, ના, ઝાડ ક્યાં ઊભું છે? ઝાડ તો ધરતીનો ઊંચો હાથ, જે આભને ધીમે પૂછે છે!
ભલે આજે ઉદાસી હો, હશે શું કાલ હરિ જાણે, ન પૂછો કોઈને દિલનું, ખરું શું હાલ હરિ જાણે.
મેહુલો મારો માડીજાયો વીર, આવે વરસે વરસ, બેની ઊભી ઉંબરે, લઈ સૂકા ખેતરની તરસ.
લાજ ઊડી ગઈ મારી, સૈયર, પાંખો પહેરી પંખી, એણે ઘૂંઘટ ઊંચો કીધો, ને મેં આંખો મીંચી ઢંકી.
૯૬૬૬. ઓસરીમાં બાપુજીની લાકડી ઊભી હજી,
૯૬૯૧. પિતા જેમ છત્રી બની ના શકું,
૯૭૧૬. ઉછેર્યાં જેમણે અમને, રહે એ આજ ઘરડાઘર,
૯૭૪૧. રોજ સૂરજ ઊગતો, ને રોજ ઢળતો સાંજના,
૯૭૬૬. હતું આંગણું, ને હતો એક ઝૂલો,
૯૭૯૧. સાંજ ઢળતી રહી, દીપ બળતો હતો,
૯૮૧૬. રાતભર તારા ગણી જોયા, ન ઓછો એક પણ,
૯૮૪૧. તમે ભૂલી ગયાં, સારું થયું, હળવો થયો છું હું,