કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૯૨ / ૧૦૯
તીર્થ ફરિયો, દાન કીધાં, રામ મળ્યો કે નહીં? વાંસળી મેળે ખરીદી, શ્યામ મળ્યો કે નહીં?
પ્રેમ તો ખીલે ગમે ત્યાં, રણ મહીં, પથ્થર મહીં, એ ન પૂછે જાત, ભાષા, દેશ કે કુળ — કૈં નહીં;
સોમવારની સવાર પડી ને માસ્તર ચાલ્યા નિશાળે, ચશ્માં ભૂલ્યા, ચોપડી ભૂલ્યા, ચાવી રહી ગઈ તાળે!
સવાલો ઘણા છે, જવાબો નથી કંઈ, ગણિતમાં ય એના હિસાબો નથી કંઈ;
રીસમાં મેં તો કમાડ વાસ્યાં, સાયબો પાછો વળિયો, હવે ઊંઘ ના આવે રાતે, જીવડો મારો બળિયો.
રોજ થોડું રોજ મરતું બાળ મારી ભીતરે, ને ખરે છે પાન, સૂકી ડાળ મારી ભીતરે.
પતંગિયું એક જ દિવસ જીવે છે,
ઘંટ ગાજે, ભીડ ભારે, મંદિરે માણસ મળે? શોધ આખા વિશ્વમાં, પણ ભીતરે માણસ મળે.
દીવો થઈને બળવું, ભાઈ, એ જ સાચું ભજન, બીજાનાં આંસુ લૂછે, એનું ઊજળું રે મન.
રોજ બે કપ ચા સવારે મેજ પર મૂકાય છે, એક દાદા પી જતા, ને એક ઠંડો થાય છે;
હતી એકલી બસ ધજા ટોચ પર, મળી શોખથી એ સજા ટોચ પર.
નદી કહે પથ્થરને: ‘ભાઈ, તું કેમ રહ્યો કઠણ?’ પથ્થર બોલ્યો: ‘તારે કાજે ઘાટ બનું, એ મારું વળગણ.’
માટીનો મારો દીવડો, ને રૂની મારી વાટ, તેલ પૂર્યું છે પ્રેમનું, ભલે ઝંઝાવાતની રાત.
હતું રણ બધે, ત્યાં બહારો ઉગાડો, અમાસે ગગનમાં સિતારો ઉગાડો.
આંખ ખુલ્લી, છત ભણી બસ એમ તાકી, નીંદ ક્યાં? બૅંકના હપતા હજી છે ચાર બાકી, નીંદ ક્યાં?
લગ્ન પછીની પહેલી સવારે એ અરીસા સામે બેઠી હતી —
પ્રેમમાં જો દિલ જ તૂટે, તો ગઝલ સારી બને, હાથથી જો હાથ છૂટે, તો ગઝલ સારી બને.
કાનો આવ્યો અમદાવાદ, ને ગોપીઓ ગઈ મૉલે, વાંસળી વેચી સ્પીકર લીધું, રાસ રમે ડીજેના તાલે.
આયનો જોયા કરે, ને ગાલ પર લાલી ચડે, વાયરો પાલવ ઉડાડે, વાત વણબોલી અડે;
દાદાજીના ગયા પછી માળિયેથી એક ડાયરી મળી —
સૂઈ જા મારા લાલ, તારો બાપુ જાગે રાત, ફેક્ટરીના ઘોંઘાટમાં હું ગૂંથું તારી વાત.
મા હલાવે, ગીત ગાયે, પારણે કવિતા મળી, બાપુ ઊભા રાહ જોતા, આંગણે કવિતા મળી.
એ રસોડાની બારીમાંથી
રાતે મારી પાંપણ ઉપર ઉજાગરાનો મેળો, ઊંઘ રૂઠીને ચાલી ગઈ, ને સપનાં ભૂલ્યાં ડેલો.
તું હોય ને ટપરીની ચા, ને ઓટલાની વાત, એનાથી મોટી શું, દોસ્ત, બીજી કોઈ સોગાત?
હું ભટકતો રોજ, આખી ભીડનો પડઘો બની, આંસુ થઈ આંખે ઝમું છું પીડનો પડઘો બની.
પારણે ઝૂલે, હસે, ને ગીત ગાતું આયખું, ધૂળમાં રમતું ખુશીથી, મેહ ન્હાતું આયખું.
તને શોધું, મને શોધું, જડી આંખો અરીસામાં, સમયની ધૂળમાં ઢંકાઈ હું ઝાંખો અરીસામાં.
નિવૃત્તિના દિવસે ઑફિસે મને
રાતે પાકીટમાંથી
રોજ દોડું, રોજ હાંફું, શોરમાં છું ને નથી, ઊંઘ ને જાગ્યા વચાળે, ભોરમાં છું ને નથી.
જાણતું સઘળું, છતાં એ દોડતું દીવા તરફ, પાંખ બળશે, તોય બંધન તોડતું દીવા તરફ.
પહેલી વાર મેં જોયો તને, ને મનમાં વાગ્યો ઢોલ, આંખ મળી ને બોલી ગઈ હું વગર બોલ્યે બોલ.
નજરભર ઘર, ગલી, આંગણ, ઝરૂખો જોઈ છેલ્લી વાર, હતી મા યાદ, ને આંખો ઘડી બે રોઈ છેલ્લી વાર.
૮૨૬૬. રાહ જોતી મા સદા, બેસી ઝરૂખે સાંજના,
૮૨૯૬. હવે ઘરમાં નથી બા, તોય દીવો હું કરું રોજે,
૮૩૨૧. નથી ફૂલ, તોયે સુગંધી રહી,
૮૩૪૬. ભીંત પર ખીલી હતી, ને ત્યાં હતો ફોટો કદી,
૮૩૭૬. હતાં ખૂબ પુસ્તક, હતા પાઠ ઝાઝા,
૮૩૯૬. હજારો દીપ ઝળહળતા, છતાં ભીતર અમાસી છે,
૮૪૨૧. એક ફાનસ ઓસરીમાં રાતભર જાગ્યા કરે,
૮૪૪૬. કલમ જ્યાં ઉપાડી, ઉદાસી હસી,
આપણી વચ્ચે જરા સરખી તરસ બાકી રહે, ચાંદ જેવું સ્હેજ છેટું, તો દરસ બાકી રહે.
છત્રી બંધ કરી દે વ્હાલમ, આભ વરસતું આવ્યું, વરસો પછી આ ગામે કોઈ મેઘધનુષ્ય લાવ્યું.
ડૉક્ટરે કહ્યું: ‘ઘા રુઝાઈ ગયો છે,
હજી એ જ ગીતો ફરી ગણગણું છું, તમારા સ્મરણને ભરી ગણગણું છું.
નથી તું ક્યાંય, તોયે જ્યાં જોઉં ત્યાં તું જ મલકતી, આંગણની તુલસીમાં તારી ઓઢણી ફરફરતી.
ઉઘાડું આભ ના જોયું, છતાં રટતું રહે પંખી, સળીયા પાછળે આકાશને ઘડતું રહે પંખી.
દર સાંજે છ વાગ્યે
ફાઈલો ને ફોનમાં આખો દિવસ પણ જાય છે, ભીડમાં ખોવાઈ મારો સાદ પણ વેરાય છે;