કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૭૮ / ૧૦૯
૭૦૧૬. મેઘ ગાજ્યો ગામમાં, ને હું અહીં ઑફિસ મહીં,
પ્રેમ પણ તુલસી સમો છે, રોજ માળી માગશે, સાંજ ટાણે એક દીવો, એક થાળી માગશે.
તારા ગામનો કાગળ આવ્યો, મ્હેક્યું મારું ઘર રે, ગડી ઉકેલું ત્યાં તો ઊડ્યાં પતંગિયાંના પર રે.
જૂના કબાટના ખાનામાં હું પડ્યો છું —
બપોરે ઓસરી પર ઊતરે અજવાસ, તું બેઠી, ઉઘાડી ગ્રંથની પોથી, ધરીને આસ, તું બેઠી.
દિવસ ઢળ્યો ને છૂટા પડવા વેળા આવી, સાજન, કેમ કરી કહું ‘આવજો’? મારું ભારે ભારે મન.
રડે માછલી, આંસુ દેખાય ક્યાંથી? છુપાયેલ એ દર્દ પરખાય ક્યાંથી?
બપોરે ગામની શેરી
કવિતાનો એક શબ્દ સખી, મારે આંગણ આયો, ના મેં વાવ્યો, ના મેં વીણ્યો, તોયે મ્હોરી આયો.
ગામ પાદર સાદ પાડે, રેતમાં રમતી નદી, મેં જ ઠેલી’તી, છતાં પાછળ હજી રડતી નદી.
ઉધારી શ્વાસની લીધી, હિસાબે રોજ જીવું છું, ઉઘાડાં ફાટતાં સપનાં, ઉજાગર રાત સીવું છું;
ખર્ચ આગળ, બાદ આવક, જિંદગીના ચોપડે, લોક વાંચે છે મને સહુ સાદગીના ચોપડે.
ઊંડે ઊંડે લઈ જા મુજને, દરિયાલાલ રે, કાંઠાનાં છીપલાંથી થાક્યું મારું વ્હાલ રે.
મેં કાગળ પર ‘વરસાદ’ લખ્યો,
પિતાના નામની તખતી ખમીને ઘાત ઊભી છે, તિરાડોમાં ય સાચવતી પુરાણી વાત ઊભી છે.
મને નામે ના બાંધો, ભાઈ, હું તો ઊડતો રંગ, ઘડીક કેસૂડે બેસું ને ઘડીક ઝાકળ સંગ.
એક ઘર, એક ચા, આંગણું, બસ થયું, નીંદમાં મલકતું પારણું બસ થયું.
માના હાથમાં રેખાઓ ઓછી હતી,
કૂવે બેડું ભરતાં ભરતાં, જળમાં દીઠું કોણ? માછલીની આંખ જેવી વીંધાઈ, હું તો થઈ ગઈ મૌન.
નગર આખું બળે, ત્યારે જ દરબારે ઉજવણી છે, ચિતા ઠરતી નથી ત્યાં તો, તહેવારે ઉજવણી છે.
દીકરીને પાંખ ને આકાશ બે દીધાં અમે, તોય સાંજે બારણે ઊભાં રહી ધ્રૂજ્યાં અમે;
યશોદા દોરડે જગના ધણી ભગવાન બાંધે છે, નચાવે સૃષ્ટિને જે, મા ઘડી તોફાન બાંધે છે.
મેં તો રોપ્યું’તું એક નાનું ઝાડ, આજે છાંયડો દે છે રે, હું ઘરડો થ્યો, ઝાડ જુવાન, મુજને ખોળે લે છે રે.
પેન્સિલના છેડે રબર હોય છે —
ફૂલો મળે તો ઠીક છે, કાંટા મળે તો ઠીક છે, આ સૂર્ય ઊગે આભમાં, સાંજે ઢળે તો ઠીક છે.
આ જગતમાં એવા પ્રેમીઓ પણ છે
જ્યાં સુધી લીલો રહે, તું કોઈ છાંયો થઈ જજે, ને ખરે ત્યારે ય પંખી કાજ માળો થઈ જજે.
તું ન હોત તો કદાચ
ઊગો રે ઊગો સૂરજદેવ, મારે આંગણ અજવાળાં, અંધારાની ગાંઠ ઉકેલો, ખોલો મનનાં તાળાં.
કેટલો ઊંચો ધરમ જે છાંયડે અભડાય છે! એમનો ભગવાન સુધ્ધાં ઝૂંપડે અભડાય છે.
ઘડી સામે મળી તું ને, વરસ લગ સૂર રણકે છે, હૃદયની વીણ ના છેડો, હજી તારો ય ધડકે છે;
સજી સોળે સજી આવી, બધો શણગાર આ મેળે, નજર મળતાં જ લાગ્યો પાંપણોને ભાર આ મેળે.
આંખોમાં પતંગિયાએ બાંધ્યો રે માળો, રંગ રંગ થઈ ગયો મારો કાળો ઉનાળો.
હૉસ્પિટલના પ્રતીક્ષાખંડમાં
અમાસે ગગનમાં ફરે એકલો, પડે પાંખ ભારે, તરે એકલો.
ચાંદો થઈ હું આવીશ તારે આંગણ પૂનમ-રાત, ઝરૂખડે તું ઊભી રહેજે, કરશું ચુપકી વાત.
ભલે દૂર બંદર, ઉઠાવ્યાં હલેસાં, હસી વાયરા પર, ચલાવ્યાં હલેસાં.
જેઠ મહિને ખેડૂત
હેઠાં મેલો હથિયાર, ભાઈ, હેઠાં મેલો હથિયાર, કોઈ માનું આંગણું સૂનું, કોઈ બેનનો તહેવાર.
રાતભર સપને સતત એ ઝાંઝરી હું સાંભળું, ગાય વળતી સાંજ, એની ઘૂઘરી હું સાંભળું.
આંખમાં ભીનાશ લઈને રોજ હસવાનું હતું, ભીડમાં પણ એકલા થઈ રોજ વસવાનું હતું;
ખાલી હતા હાથો, મળી માની દુઆ ખોબો ભરી, તડકો હતો, તો ઝાડ પાસે મેં હવા ખોબો ભરી.
ઝૂંપડીએ પણ દીવો કરજો, મોટા મ્હેલોવાળા, એક દીવે તો ઝળહળ થાશે ગરીબનાં અજવાળાં.
નવી શાળાના દરવાજે
ગયો તું ત્યારથી બારે ય માસે આંખ વરસે છે, તને ઝૂલાવતી’તી એ જ આંબા-શાખ વરસે છે.
રૂઠ્યા રૂઠ્યા સાયબા મારા, સામું ય ના જુએ, હું તો જાણું, એનું હૈયું છાનું છાનું રુએ.
ઢળી સાંજ, નયનો ભરાયાં અમસ્તાં, હસીને બધાં ત્યાં સુકાયાં અમસ્તાં.
કરિયાણાની દુકાને એ છોકરો
લાડકડી ચાલી સાસરિયે, સૂનો સૂનો ઝૂલો, કોણ હવે ઝૂલશે ડાળે, કોણ ગૂંથશે ફૂલો?
હક હશે એ આપજે, પણ તું દયા ના આપજે, જે ગુનો મારો નથી, એની સજા ના આપજે.