કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૩૨ / ૧૦૯
હવે ઘડપણ આવ્યું રે, ભાઈ, ઘડપણ આવ્યું, કાને ઓછું આવે, ને મન પાછું બાળપણ લાવ્યું.
જાગવું કે ઊંઘ? એક સવાર સમજાતી નથી, આ સમયની કાચ જેવી ધાર સમજાતી નથી.
સખી, મારી વાત કોઈને કે’તી નહીં, મારા હૈયાની છાબ તું ખોલતી નહીં.
માસી, તમે છેલ્લી વાર આવ્યાં ત્યારે
ઊપડ્યાં પગલાં, મિતવા, હવે થાક ન ગણશું રે, ધૂળિયે મારગ ગીત ગાતાં, સૂરજ સાથે ભણશું રે.
જાગ્યું જેનું મનડું, એને માયા નવ નડે જી, ઝાકળ જેવો જગ જોતાં, એને સાચું મોતી જડે જી.
મારાથી નથી થતું — સવારે ઊઠીને તરત ફોન જોવાનું,
કવિતા લખતાં પહેલાં કાગળ પર એક સફેદ ખેતર હોય છે.
આકાશમાં ઊડ્યા કરે છે રાતદી મનનો પતંગ, દોરી વિના શું છે ભલા, એની ઉડાનો કે ઉમંગ?
ગોરમા રે, તને જવારા વાવું રૂડા લીલા લીલા, એવો વર દેજે મા, જેના બોલ હોય રસીલા.
આદિથી દેવના બાગમાં સાપ છે, ને હજી આપણા ત્યાગમાં સાપ છે.
આ દેશમાં વરસાદે પણ અરજી કરવી પડે છે.
તમે મારા શબ્દને પાંજરામાં પૂરી શકો,
સભા સામે ખડો છું હું, હૃદયનો તાર વાગે ના, ફરે છે આંગળી તોયે, હવે ઝંકાર વાગે ના.
ભલે સૌ નિહાળ્યું, નજર જોઈ ના, રખડ્યો વિદેશે, ડગર જોઈ ના.
ના અધૂરી, આજ પૂરી બંસરી થઈ આવજે, ઓસરીમાં રણકતી એ ઝાંઝરી થઈ આવજે.
કોઈના ઘાવો ઉપર જે હાથ મૂકી જાય છે, એ જ પગલે તો ખુદાનું શીશ ઝૂકી જાય છે;
રખડું રે હું તો રાનેરાન, મારે નથી કોઈ ઠામ, વાદળ જેવો વહી જાઉં, મારે નથી કોઈ ગામ.
એક પોતડીવાળો ફકીર, ને લાકડી એના હાથ, ખાલી પગલે ચાલ્યો, ને ચાલ્યો આખો દેશ સાથ.
માવડીનો હવે ઓરડો દૂર છે, આંગણે, લીમડે, છાંયડો દૂર છે.
પહેલી વાર મળ્યા, ને બોલ્યા કંઈ નહીં, ચાનો કપ ધ્રૂજ્યો, ને આંખો ઢળી ગઈ.
હવે સાંભળું છું ભજન મૌનમાં, નયન બંધ, ખૂલ્યું ગગન મૌનમાં.
જોઈ પ્યાસી આંખને પણ છેતરાયાં ઝાંઝવાં, ને નગરમાં કેનવાસે ચીતરાયાં ઝાંઝવાં.
ફાટલી માની હતી જે ગોદડી, સાંધી લઉં, સાસરે ગઈ દીકરીની ચૂંદડી સાંધી લઉં.
પોષની રાતે ગામના ચોકમાં તાપણું.
ગામને પાદર ઊભો મારો ઘરડો વડલો રે, વડવાઈએ ઝૂલે મારો બાળપણનો દડલો રે.
ધખ ધખ ધખતો વૈશાખ, ને લૂ વાય રે, ખેતરને શેઢે મારો ધણી શેકાય રે.
તને લખેલો કાગળ મેં ક્યારેય મોકલ્યો નહીં.
ઘર ખાલી છે. સંતાનો પરદેશ,
કેમ તોળી શકો લાગણી ત્રાજવે? કે ચડાવી શકો માગણી ત્રાજવે?
શેરીનો કાળિયો કોઈનો નથી.
બારણા સામેનો આંબો સુકાઈ રહ્યો છે.
એક નાના બીજને તો શાખનું સપનું હતું, બંધ ઈંડાને ગગનની પાંખનું સપનું હતું.
સૌ મળે છે, તોય સૌથી વેગળો છું ભીડમાં, હાથ લાખો છે, છતાં હું આકળો છું ભીડમાં.
ફ્લૅટ, ટીવી, ફ્રીજ, ને આ કાર છે હપ્તા ઉપર, સાથ સાતે જન્મનો? ના, પ્યાર છે હપ્તા ઉપર.
આયનાની ભીતર ઊભો એક માણસ, સાવ અજાણ, રોજ પૂછું: ‘તું કોણ?’, ને એ પૂછે: ‘તારી ઓળખાણ?’
પપ્પા મારા ઘોડો બને, ને હું બેસું અસવાર, આખું ઘર મેદાન બને, ને ખુરશી બને દરબાર.
મનવા, તું તો મોટો ઠગ રે, પળમાં પહોંચે કાશી-મથુરા, પળમાં પાછો પગ રે.
દીવો ધરજો ઝરૂખે, સાજન, તો હું વાટ જડું, અંધારી આ રાતમાં તમને પગલે પગલે અડું.
હતી જે બાળપણની એ ઘડી પાછી નહીં આવે, હતી જ્યાં નાવ કાગળની, ઝડી પાછી નહીં આવે.
નવા વર્ષે હૃદયમાં હું નવી મીઠાશ લાવ્યો છું, ઉતારી ભાર વેરોનો, નવી હળવાશ લાવ્યો છું;
ગયું તે તો ગયું, આવે ન કાલે, આજ માણી લે, ઢળે છે સૂર્ય, રંગોથી ભરેલી સાંજ માણી લે.
ફુગ્ગાવાળો રોજ સાંજે ગલીમાં આવે છે,
જીવતર તો ઝાકળનું ટીપું, ને ઝાકળમાં સૂરજ, પળમાં ઊડે, પળમાં ઝળકે, એ જ એનું અચરજ.
મૌન હળવું, ઘણો ભાર છે શબ્દનો, તીરથી તીવ્ર તો વાર છે શબ્દનો.
ના ધજામાં, ના તિલકમાં, ના જ પથ્થરમાં ખુદા, ના ચડાવે, ના ઉપાસે, ના જ અવસરમાં ખુદા;
જલે ગામ, ને સૌ ભલા ચૂપ બેઠા, સભામાં ધુરંધર વડા ચૂપ બેઠા.
મારા આંગણિયે તુલસીનો ક્યારો, ને ક્યારે મારી મા, સાંજ પડે ને દીવો મૂકે, ઝળહળે સઘળી દિશા.
હલેસાં મારું રે હું તો સામે પૂર, કાંઠો દેખાય પાસે, તોય રહે દૂર.
કેટલાક લોકો વરસાદ જેવા આવે છે —