કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૯૬ / ૧૦૯
દર વર્ષે રાવણ બળે છે.
આ જગત તો મંચ છે, ને સૌ અહીં કિરદાર છે, કોઈ રાજા, કોઈ જોકર, કોઈ ચોકીદાર છે;
ઝૂલતો ઝૂલો નથી, બાળક ફસાયા ફોન પર, વારતા દાદી કહે, સૌ તો ભુલાયા ફોન પર.
ભલે આવે આંધી-તોફાન, હું તો ઊડતી રહીશ, પાંખ કપાશે તો યે આખું આભ ગણતી રહીશ.
માછલી હસતી ફરે છે સાગરો વચ્ચે રહી, ફૂલ ખીલે જેમ નાનું પથ્થરો વચ્ચે રહી.
ઘણી કાળી હતી રાતો, સિતારો ઊગવામાં છે, ભલે તોફાન દરિયામાં, કિનારો ઊગવામાં છે.
મને સમજવા ઘણાએ પ્રયત્ન કર્યા.
કામણ ક્યાં છે કાનમાં, સહિયર, કોઈ મને બતાવો, વાંસળી, પીંછું, પીતાંબર — કોનું, મને સમજાવો.
ઢળી છે સાંજ, ને ઘરમાં નમેલું ગગન થાકેલું, ઘણે વરસે ગયો ગામે, નિહાળ્યું વતન થાકેલું.
પ્રેમ છે જો તો હવે ખુલ્લો જરા ઇકરાર કર, મૌનની દીવાલ તોડી, એક બસ ટહુકાર કર;
સિસ્ટર, મારા દીકરાને કહેજો, ગભરાય નહીં, મશીન ભલે બીપ બીપ કરે, મા હજી જાય નહીં.
મમ્મી, મારા રૂમનું બારણું
સવારે દાદી તુલસીને પાણી રેડે છે,
તું હજી મારી જ પ્હેલી ચાંદની આ ઉંમરે, મોતિયાની આંખમાં પણ રોશની આ ઉંમરે.
ગુરુજી, તમે ઉઘાડ્યાં ભીતરનાં દ્વાર, હું તો ભટક્યો જગમાં બ્હાર.
ખાતાવહીમાં લખું હું, શ્યામ, આવક-જાવક સાર, જમા બાજુએ તારું નામ, ઉધારમાં સંસાર.
ગઝલ આવી હતી ઈરાનથી શાહી લિબાસોમાં, અહીં ઓઢી પટોળું, ને રમી ગરબે ઉજાસોમાં;
આંખની કોરમાં ભેદ છે કે નહીં? હાસ્યની ઓથમાં ખેદ છે કે નહીં?
ઢળે સાંજ, ધીમે ઝરે રાતરાણી, સવારે ધરા પર ખરે રાતરાણી.
તારી વેણીમાં ગૂંથવા લાવેલો મોગરાનો ગજરો
કાચ જેવી હોય છે, આ વાત સંધાતી નથી, ઊંઘ જ્યાં તૂટી, પછી એ રાત સંધાતી નથી.
છોડ ને લૅપટૉપ, સજનવા, આવ ને મારી પાસ, આભ ઝરે છે ઝરમર ઝરમર, ભીનો ભીનો શ્વાસ.
ફૂટપાથની તિરાડમાં એક બીજ
મા, તું ગઈ ને ઘરનું અજવાળું ગયું, કોણ પૂછે હવે: ‘દીકરા, જમ્યો કે નહીં? શું થયું?’
જે નદીમાં વમળ સર્જે, કાંકરો નાનો નથી, પાંદડું જે ઊંચકે, એ વાયરો નાનો નથી.
જગતમાં ના કશું સારું, બધું સારું નજરથી છે, જુએ જે દીવડો, એને ન અંધારું, નજરથી છે.
નથી શબ્દો, નથી હોઠો, છતાં આ આંખ પોકારે, ગયું પંખી, છતાં ડાળે ખરેલી પાંખ પોકારે.
મા, મેં તને જોઈ નથી, તો યે બહુ સાંભરી જાય, લોક કહે: ‘હસે છે તો એ, એની મા જેવો દેખાય.’
ડુંગરે ઊભો હતો હું, બાથમાં ભરતો પવન, ધૂળની ડમરી ઉડાડે, સૌ હતું જે, એ વજન;
પોથાં મેલી બારે આવ, ભેરુ, વાંચ ખુલ્લું પાનું, ધરતી ઉપર લખિયું ઈશ્વરે, વેદથી યે મોટું ગાણું.
નથી પોથી, નથી માળા, હૃદય-પ્રાણે શબદ વાગ્યો, પરોઢે ઝાલરે, ને સાંજના ટાણે શબદ વાગ્યો.
બુંદ થઈને એક દી, આ સૌ સમાતું શૂન્યમાં, ને ફરી ત્યાંથી જ આખું જગ રચાતું શૂન્યમાં.
મહિનાઓ સુધી ઘરમાં
ગોરજ ટાણે ગામ સોનેરી, સોનેરી આકાશ, ઘંટડીઓના રણકે આવે ગાયો ઘરની પાસ.
ફકીરી ઠાઠે જીવવું, ભાઈ, ઝાઝું શું કરવું? રોટલો, ઓટલો ને મોટું મન — એથી વધુ શું ભરવું?
જ્યાં થયો મોટો અહમ, ત્યાં ખોરડું નાનું થયું, ને ગયો પરદેશ, તો આ ગામડું નાનું થયું;
મેં લખ્યું: ‘કેમ છે?’
બની તાલ, ઝૂમે હથેળી ભજનમાં, રમે રાધિકા ને સહેલી ભજનમાં.
નેતાએ રસ્તો બનાવ્યો — પાંચ વર્ષે એક વાર,
આભ ટપકે છાપરેથી, એ જ પાણી ઝૂંપડે, ભૂખને પણ ઊંઘ દે છે મા-કહાણી ઝૂંપડે.
બેનડી બાંધે રાખડી રે, વીરાના જમણે હાથ, કાચો તાંતણો, પાકો નાતો, ભવભવનો સંગાથ.
દીકરી આવી પિયર તો, આ ઘડી રળિયામણી, આંખમાં બાની હરખની એ ઝડી રળિયામણી.
બાપુએ ભાઈ સાથેના ઝઘડામાં
પહેલે વરસાદે નાહી હું તો માથાબોળ, ભીંજ્યાં અંગ, ભીંજ્યાં મનડાં, ઊઠ્યા હરખના છોળ.
સાંજે ચાની બે પ્યાલી
નળસરોવરે ઊતર્યાં પંખી, દૂર દેશથી આવ્યાં, હિમાળાની ટાઢ ઉલાળી, ગુલાબી પાંખો લાવ્યાં.
નદી-કાંઠડે ઝૂલતો ડાળ ચાંદો, શિવે શીશ ધાર્યો, ઝગે ભાલ ચાંદો.
નથી સોનું, નથી ચાંદી, મિલનની આશ માયા છે, તને જોયા પછીની આ અધૂરી પ્યાસ માયા છે.
૮૬૬૬. ભીંત પર ટાંગેલ ફોટામાં હજી હસતા પિતા,
૮૭૧૧. સવારે ઑફિસે જાઉં, ઘરે પાછો વળું મોડો,