કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૧૧ / ૧૦૯
રાતભર દીવો સળગતો, ને હવે આ ભોર છે, આભની કાળી કિનારે સોનવરણી કોર છે.
હું એક ઉખાણું છું — નવ મહિનાનું.
પ્રેમને મળવા પ્રેમ ચાલ્યો, ભૂલી ગયો ઘરબાર, એક જ શ્વાસે બેઉ જીવ્યાં, એક જ રે ધબકાર.
આંસુથી ઝાંખી પડેલી એકલી તસવીર છું, હું વિખેરાયેલ ઘરનું એક ફાટ્યું ચીર છું.
ખીણમાં કૂદે, ભલે પથ્થર મહીં અથડાય છે, તોય હસતી, ગીત ગાતી, આ નદી તો જાય છે;
એક જમાનો હતો જ્યારે હું દાદર
માથે મેલ્યું બેડલું ને છૂટી ગઈ મારી ઢીંગલી, કૂવે ચાલી સખીઓ સંગે, વાગી પાયલ ઝીણલી.
ઝાઝું ન માગું રે વહાલા, ઝાઝું ન માગું, રોટલો, ઓટલો ને મીઠી નીંદર — એથી વધુ શું માગું?
કાનો તો ગયો રે મથુરા, મેલી ગયો એક મોરપીંછ, જમના કાંઠે ઊભી રાધા, આંખોમાં સાંજની ભીંસ.
બસસ્ટૅન્ડ પર વર્ષો પછી એ દેખાઈ.
પિતાજી, લખું છું તમોને ટપાલ, અહીં સૌ મજામાં, તમે ત્યાં ખુશાલ?
શ્વાસની આ વાંસળીમાં સૂર તું રેલાવજે, શબ્દ ખૂટે ત્યાં મને તું મૌનમાં ગવડાવજે;
ન વેરી છું, ન દુશ્મન છું, ફકત થોડી શિકાયત છે, ખુશી દે કે વ્યથા દે તું, બધી તારી ઇનાયત છે.
ક્ષણો રોજ ચાલી, ન છોડી નિશાની, ખબર ના પડી ને વહી ગઈ જવાની.
ઘણા લોક અંદર રડીને હસે છે, ઘણા દીપ જેવા બળીને હસે છે.
શ્રાવણ વરસ્યો, ભીંજી રાખડી, વીરો ક્યારે આવે? સાત સમંદર પાર ગયો, એને કોણ સંદેશો લાવે?
રંગ લઈ આવી ગલીમાં કોઈ ટોળી ફાગણે, આંસુઓ સાથે ય ખેલું આજ હોળી ફાગણે.
હું દીવો ને તું વાટ, સાજન, હું દીવો ને તું વાટ, બેઉ બળીએ ત્યારે ઝળહળે આ ઘર-આંગણની ભાત.
(૧) ઝૂંપડીના છાપરેથી
જે ક્ષણે તેં હાથ ઝાલ્યો, એ પળો અકબંધ છે, ઓરડે આજે ય તારા સ્પર્શ કેરી ગંધ છે;
ભીતરે અજવાસ હો તો ડુંગરો ના જોઈએ, શાંત જળને તાગવા કો’ કાંકરો ના જોઈએ.
ઘરમાં પાંચ માણસ,
આઈસીયુની બહાર એક બાંકડો છે,
જિંદગીના વાક્યમાં તું એક અલ્પવિરામ છે, તું મળે તો શ્વાસને પળભર જરા આરામ છે.
પંખીડા રે, પિયરિયે જાજે, કહેજે મારા રામ રામ, માડીને કહેજે: ‘સુખી છે’, ને બાપુને કહેજે: ‘આરામ’.
વર્ષથી પડતર પડી છે માગણી ટેબલ ઉપર, ને પડી છે ધૂળમાં સૌ લાગણી ટેબલ ઉપર.
લે, તને આ ગાઈ દીધું એક ગાણું, જો ગમે, આ નવું ઊગ્યું ગગનમાં તો વહાણું, જો ગમે.
પર્વતે ભટકી રહેલી, એક વાણી છું હજી, કોઈએ ના સાંભળી એવી કહાણી છું હજી.
ભલે આ દીપ ઓલાયો, હજી અજવાસ બાકી છે, ભલે ઘર ભીંત તૂટી, પણ હજી વિશ્વાસ બાકી છે.
લીમડો છે એ જ આંગણ, ડાળ પર માળો નથી, ઓસરી સૂની, હવે ત્યાં કોઈનો ચાળો નથી.
પપ્પાની સાઇકલ હજી ભીંતે ટેકવેલી પડી છે —
હું સમયની બંધ મુઠ્ઠીમાં, છતાં આકાશ છું, રોજ બળતો, રોજ ઠરતો, તોય હું અજવાસ છું;
એનું આખું આકાશ ચાર બાય છનું છે —
રોક્યું ના રોકાય રે ઝરણું, રોક્યો ના રોકાય પવન, ઊગતી કૂંપળને કોણ ના કહે? એનું તો ઊગવું જ જીવન.
ભીખાકાકા ભૂસકો મારે, ગામ આખું ગાજે, ‘તરતાં આવડે?’ પૂછ્યું, ત્યાં તો બોલ્યા: ‘શીખું આજે!’
પ્રથમ મેઘ, લઈ જા પ્રિયાને ખબર, નથી ફોનમાં નેટ, ઠપ છે નગર.
વાટે મળ્યો એક વટેમારગુ, પૂછ્યું: ‘ભાઈ, ક્યાં જાવું?’ મેં કીધું: ‘ખબર નથી’, ને એ બોલ્યો: ‘ચાલ, હુંયે આવું.’
કબાટમાં દાદાની ગીતા છે —
હે ધરતી, જ્યારે હું જઈશ
ન મંદિરનું, ન મસ્જિદનું, અમારું ગામ સૌનું છે, અઝાં ને આરતી ગુંજે, અહીં આ ધામ સૌનું છે.
ઝળકતા રહે છે સિતારા નદીમાં, અને ડૂબકી લે મિનારા નદીમાં.
નવી ગાડી, નવું ઘર ને, ચળકતી કાર હપ્તે છે, હવે તો મોલમાં મળતો ગુલાબી પ્યાર હપ્તે છે.
હતો એક દી’ હુંય પણ નૌજવાન, વળી પીઠ, ખેંચેલ જાણે કમાન.
ગામની નદી હવે ક્રિકેટનું મેદાન છે.
‘આવું ને, બા?’ પૂછે દીકરો દરિયાપારથી ફોનમાં, બા કહે: ‘ના, કામ કર તું’, ને આંસુ લૂછે મૌનમાં.
મેં તો શામળિયા સંગ બાંધી પ્રીતની પાકી ગાંઠ, જગ આખું છોડાવે તોયે ના છૂટે એ આંટ.
બે અબોલા, ને હવે તો આજ ઝાંઝર ચૂપ છે, સાંજથી ના કોઈ આવ્યું, દ્વાર-ઉંબર ચૂપ છે.
મીરાંનો એકતારો બોલે: ‘ગિરિધર, ગિરિધર, ગિરિધર’, રાજમહેલની ભીંતો ધ્રૂજે, ધ્રૂજે રાણાનું ઘર.
આંખ મીંચી છે છતાં એ જાગતો દેખાય છે, ભીડમાં ઊભો છતાં એ ભાગતો દેખાય છે.
બધે દોડ, ચિંતા, બધે બસ તણાવ, ન છાંયો, ન વિશ્રામ, ના કો’ પડાવ.