આ ટેગ સાથે 1398 લેખ · પાનું ૯ / ૨૮
મુગટ મળ્યો ને મહેલ મળ્યા, પણ ખાલી ખાલી ઓરડા, કાનુડાને ઊંઘ ન આવે, સાંભરે માના ખોરડા.
મારા ઘટમાં ગોકુળ વસે, ને મનમાં વાગે વેણ, હવે ક્યાં જાવું જાત્રાએ? મારા ઘરમાં જ વ્રજની રેણ.
જીવતર તો જાણે મેળાનું ચકડોળ, રે ભાઈ, ઘડીક ઊંચે આભ અડે, ઘડીક ધરતીની ધૂળ, રે ભાઈ.
ઝાકળને સુગંધ કહે: ‘ચાલ, ઘડીક ઊડીએ સાથ,’ ઝાકળ બોલ્યું: ‘તડકો આવે, ત્યાં લગી તારો હાથ.’
ઓ રે મારી ભોમકા, તારી માટી મારું અત્તર, દરિયા પાર જઉં તોય તું જ મારું છેલ્લું ઉત્તર.
વહેલી પરોઢે વાવ્યે ચાલી, ગાગર લઈને માથે, રે સૈયર મોરી, ઝાંઝરનો ઝમકાર સૂતેલા ગામને જગાડે સાથે, રે સૈયર મોરી.
મા, મને પાટી પર નહીં, તારી હથેળીમાં ઘૂંટાવ, અક્ષર અક્ષર તારો ઝીણો લહેકો મને શીખવાડ.
ચૈતરનો મેળો ભરાયો રે, ચાલો નદીને તીર, લાલ ચૂંદડી ઊડે ને ઊડે મનનું ચીર.
મને એવો રસ્તો આપ, રે વ્હાલા, જ્યાં ઝાડ ઝૂકીને બોલે, ઘડીક બેસી પોરો ખાઉં, ને પંખી ખોલે ઢોલે.
વરસાદ નામે છોકરો, આવ્યો ગામને પાદર રે, નેવે નેવે નાચ્યો એ તો, ભીંજવી સૌની ચાદર રે.
જેમ કાનો-માતર ભળે અક્ષરમાં, એમ ભળ્યો તું મારામાં, હવે કોણ કોનો છે અર્થ, સખી? કોઈ ન કળે આ વારામાં.
હું તો કોરું કપાસનું ફૂલ, વ્હાલા, તું કેસર-કંકુ રંગ, એક ટીપું તું ઢોળે તો મારું રંગાય આખું અંગ.
ઘંટ વગાડું, ઝાલર ઠોકું, ભગવાનને ઊંઘ ન આવે, ભક્તો આવે, રૂપિયા લાવે, તોય ભૂખ ન ભાગે, રે ભાવે.
કોનો કાઢું વાંક, રે સખી, કોનો કાઢું વાંક? એક ગલીથી બે મારગ ફંટાયા, જેવો નદીનો ફાંક.
પરોઢિયે પંખી બોલે, ને તારું નામ લઈ જાગું, અંધારું ઓગળતું જાય, ને હું અજવાળું માગું.
વીરા મારા, સીમાડે તારી ખાંભી ઊભી રે…જી, રાખડી બાંધું કોને? ભાઈની છાતી ડૂબી રે…જી.
ફૂલ ગયું વગડે ફોરમ શોધવા, ફોરમ ગઈ ફૂલ ગોતવા, બેઉ ભટક્યાં સાત સમંદર, મળ્યાં ઘરને ઓટલે સૂતાં.
મનડું માને નહીં, રે માડી, મનડું માને નહીં, ઝાલું તોય છટકી જાતું, જેમ પારો હથેળી મહીં.
હાલો સૈયર, ગઢની ભીંતે જઈએ સાંજને ટાણે, ભીંત ગણે છે કેટલી સદીઓ, આપણે ગણીએ છાણે.
મેં એને તારાની વાત કરી’તી એક અષાઢી રાતે, ત્યારથી એ મને આભ ગણે છે, ઊંચે જુએ છે માથે.
વીરા, તું તો હીરા પારખે, તારી આંખે કાચનો ઝીણો દીવો, પણ ઘેર બેઠેલી માની આંખનું તેજ કદી તેં પરખ્યું હતું, ભઈલો?
વચ્ચે મારગ છોડી જાય કોઈ, ને આંખે ઝળઝળિયાં ન ઊગે, તો સમજો કે પથ્થર બેઠો છે, ધબકારાની પૂગે.
વાતે વાતે તને વાંકું પડે, ને હું તો સીધો સાદો, તું કહે ‘પૂરવ’, હું કહું ‘હા’, તોય તને પશ્ચિમનો વાંધો.
શ્રાવણ, તું અધવચ્ચે ઓસરી મા, હજી તો ખેતર તરસ્યાં, ને તરસી મારી આંખ, રે મા!
જમનાના જળને પૂછું, ને પૂછું કદંબની ડાળ, મારા માધવને દીઠો ક્યાંય? કોઈ તો આપો ભાળ.
તમે હંસ ને હું મોતી, રે સાજન, તમે હંસ ને હું મોતી, તમે ચાંચે લો તો ચમકું, નહિતર સાગરતળિયે સોતી.
ભોળા, તારો આશરો એક, ભોળા, તારો આશરો એક, જગ આખું રૂઠે તોયે, તું રાખે મારી ટેક.
કાના, ક્યાં રમી આવ્યા, રે કાના, ક્યાં રમી આવ્યા? પીતાંબર પર ધૂળ ચડી ને ગાલે ગુલાલ લગાવ્યા.
ફરફર ફરકે તિરંગો મારો, ગગન ગજાવે ગીત, માટીની મ્હેક ને લોહીની લાલી, એનું નામ જ પ્રીત.
બાપુ મારા વડલા જેવા, ડાળે ડાળે છાંય, તડકા સઘળા માથે ઝીલે, અમને કાંઈ ન થાય.
એ: હાલ ને ગોરી, મેળે જઈએ, લઈ દઉં રૂપાનાં ઝાંઝર, એ: ના રે સાયબા, ઝાંઝર મેલો, લઈ દ્યો ઘરનું છાપર.
મેંદી મૂકી છે મેં તો હાથે, ને મનમાં મૂક્યો મોર, રંગ ચડે જેમ જેમ મેંદીનો, તેમ ચડે કોઈનો દોર.
મને ગમે છે ગામનો ઓટો, ઓટે બેઠા દાદા, મને ગમે છે ખેતર-શેઢા, મોરલાના સાદા.
શહેર ગયા ને સાયબા, તમે પાદર ભૂલી ગ્યા, ખેતર ભૂલ્યા, ખળાં ભૂલ્યાં, મારાં ઝાંઝર ભૂલી ગ્યા.
જમનાજીને કાંઠે બેસી, આજ વાંસળી હું વગાડું, કાના, તને દોડતો આવતો, ઘેલો થઈને ભાળું.
રેતી સરકે મુઠ્ઠીમાંથી, એમ સરકતા દિન, પકડું પકડું થાઉં ત્યાં તો છટકી જાય હરિણ.
હાલો રે મારા ધોરીડા, હવે છૂટ્યા સઘળા બંધ, આજ હળ મેલીને જાઉં, મારા ખેતરની સુગંધ.
આંખોમાં બેઠું ચોમાસું, ને હૈયે બેઠો તાપ, તમે જ કહો ને, સાજન, હવે હું શું કરું ચૂપચાપ?
દીકરી વળાવી, મારું આંગણ સૂનું સૂનું થાય, તુલસીનો ક્યારો પૂછે: ‘પાણી કોણ હવે પાય?’
બે સ્ટેશનની વચ્ચે મળ્યા, ને વહેંચ્યા સીંગ-ચણા, ઊતરી ગ્યો એ ઓચિંતો, ને ભૂલ્યો નામ-ઠેકાણાં.
ગોકુળની હું ગાય, મને શહેરમાં લાવી છોડી, ઘાસને બદલે કોથળી ચાવું, કોણ મારી ખોડી?
મોરલો બોલ્યો ડુંગરડે, ને ઢેલડી બોલી વાડે, ઝરમર ઝરમર મેહુલો વરસે, કોણ કોને સંભારે?
મૂછે વળ દઈ ગામમાં ફરતો, સાવજ જેવો શૂરો, ઘરમાં ઘરવાળી બોલે, ત્યાં બકરી જેવો પૂરો!
સાયબો લાવ્યો ગજરો, ને મેં અંબોડે ગૂંથ્યો, મોગરાની મહેકે મારો ઓરડો આખો ઝૂમ્યો.
વગડાની કેડીએ મને સાદ દઈ બોલાવી, કાંટાળી બોરડીએ મારી ઓઢણી ખેંચી લાવી.
કૂકડે કૂક ને ઝાકળ ઝબકી, ઊઘડી પૂરવ બારી, પરોઢિયે તો ગામ આખાની જાગી ગઈ ઘરબારી.
હેડકી આવી ને મેં જાણ્યું, સાજન, તમે સંભાર્યાં, પાણી પીધું તોય ના અટકી, તમે કેટલું ધાર્યાં!
પિયરથી ઓચિંતું તેડું, ભાઈ લેવા આવ્યો, મારે ઘેરથી માડીની મીઠી ગંધ ઘરે લાવ્યો.
પ્રભુ, મને એટલું દેજે, નાનું ઘર ને મોટું મન, ભૂખ્યો કોઈ બારણે આવે, તો ખૂટે નહીં અન્ન.
બરફ પડે છે બારીએ, ને મનમાં માનો તાપ, પરદેશે સંગાથે બેઠાં, હું ને મારો આપ.