આ ટેગ સાથે 1398 લેખ · પાનું ૮ / ૨૮
વગડાનો વાયરો આવ્યો, લાવ્યો ખુશ્બૂની પોટલી, ખાખરે કેસૂડાં ખીલ્યાં, જાણે રંગની છૂટી ચોટલી.
પ્રીત તે કેવી, પૂછો નહીં, પ્રીત તો ઝીણી ઝીણી ઝળહળ, આંખ્યુંમાં જે ઊગે સવારે, સાંજ પડે થાય ઝાકળ.
ગગો શે’રથી આયવો રે, લાયવો નવા નવા ઢંગ, ફાટેલું પાટલૂન પે’રે ને કે’: ‘આ તો ફૅશનનો રંગ!’
દીકરી ગઈ સાસરે ને ઘરમાં રહી ગઈ એની રંગોળી, ઝાડુ ફેરવું તોય ભૂંસાય નહીં, મા રોજ નીરખે ભોળી.
પોટલાં મેલ્યાં માથેથી ને હૈયું થયું રે ફૂલ, કેટલાં વરસ ઊંચક્યાં’તાં મેં નકામાં ધૂળ ને શૂળ!
સા રે ગ મ ના સાત પગથિયે ચડતી જાય આ જિંદગી, નીચે ઊતરે ત્યારે સમજાય, સૂર જ હતી બંદગી.
વાંસળીના સાત છેદમાં બેઠો નંદનો લાલ, ફૂંક મારે તો ગોકુળ ગાજે, ના મારે તો કાળ.
મેળે ગઈ’તી મનનો રૂપિયો લઈ, આવી ખાલી હાથ, ચકડોળે ચડ્યું હૈયું ને ઊતર્યું કોઈની સાથ.
કેડી મારી વાંકીચૂંકી, ગામ લગી લઈ જાય, હાઈવે સીધો સટ, પણ ઘરનું નામ ન આવે ક્યાંય.
સોસાયટીની મીટિંગ ભરાણી, એજન્ડા એક જ ઝાડ, પાંદડાં ખરે ને ગાડી બગડે — કાપો એને, પાડ!
પડ્યો તો શું થયું, ભેરુ? ધૂળ ખંખેરી ઊભો થા, આભ ભલે ગાજે-વરસે, તું ભીંજાઈને મોટો થા.
વરસાદે ઉંબરે આવી પૂછ્યું: ‘બહાર આવીશ, ગોરી?’ માએ કીધું: ‘ના, ના, દીકરી, ભીંજાશે ચૂંદડી કોરી.’
નદી સુકાય કે જંગલ કપાય, અમને શું? ભાઈ, અમને શું? બારી બંધ ને એસી ચાલુ, ટીવીમાં ચાલે સિરિયલ શું!
તું દીવો ને હું વાટ, સાજન, બળીએ એક જ સાથ, કોણ તેજ ને કોણ ધુમાડો, કોણ પૂછે એ વાત?
બોલ તોળીને બોલ રે, ભાઈ, બોલ તોળીને બોલ, છૂટ્યું તીર ને બોલ્યું વેણ, ના પાછાં વળે અમોલ.
સાંજ ઢળે ને ઓસરીએ ધીમે ધીમે અંધારું ઊતરે, બાપુ બેઠા ખાટલે, એની આંખોમાં આખું ગામ ઊતરે.
ખીંટીએ ટાંગી બાપુની પાઘડી, હજી ઊભી છે અડીખમ, ઘરમાં સૌ નમીને ચાલે, જાણે બાપુ બેઠા હરદમ.
દફતર લઈને દીકરો ચાલ્યો પહેલે દા’ડે નિશાળ, માની આંગળી છોડતાં એની આંખે ઊગ્યું વ્હાલ.
ધુમ્મસની ચાદર ઓઢીને ગામ સૂતું છે મીઠી નીંદર, પાદર, પીપળ, મંદિર, કૂવો — સૌ સપનાંમાં ગરક અંદર.
પાવાગઢથી ઊતરી માડી, આવી ચાચર ચોક, ઢોલ ઢબૂક્યા, તાળી પડી, ઝૂમી ઊઠ્યું લોક.
આયખું તો ઝાકળનું ટીપું, સૂરજ ઊગે ઊડી જાય, એટલી વારમાં ફૂલને ભીંજવે, એ જ એની કમાઈ.
આંખ ને દિલનો ઝઘડો રે, સખી, આંખ ને દિલનો ઝઘડો, કોણે પહેલો સાયબો દીઠો? ઝઘડો ભારે તગડો!
વાંસળી વાગી ને મારું ગોરસ ઢોળાયું રે, મટુકી ફૂટી, ને મારું મનડું ચોરાયું રે.
ભાઈ, ધરમની ખૂલી છે દુકાન રે, ફી ભરો ને પામો ભગવાન રે.
હવે ઘડપણ આવ્યું રે, ભાઈ, ઘડપણ આવ્યું, કાને ઓછું આવે, ને મન પાછું બાળપણ લાવ્યું.
સખી, મારી વાત કોઈને કે’તી નહીં, મારા હૈયાની છાબ તું ખોલતી નહીં.
ઊપડ્યાં પગલાં, મિતવા, હવે થાક ન ગણશું રે, ધૂળિયે મારગ ગીત ગાતાં, સૂરજ સાથે ભણશું રે.
જાગ્યું જેનું મનડું, એને માયા નવ નડે જી, ઝાકળ જેવો જગ જોતાં, એને સાચું મોતી જડે જી.
ગોરમા રે, તને જવારા વાવું રૂડા લીલા લીલા, એવો વર દેજે મા, જેના બોલ હોય રસીલા.
રખડું રે હું તો રાનેરાન, મારે નથી કોઈ ઠામ, વાદળ જેવો વહી જાઉં, મારે નથી કોઈ ગામ.
એક પોતડીવાળો ફકીર, ને લાકડી એના હાથ, ખાલી પગલે ચાલ્યો, ને ચાલ્યો આખો દેશ સાથ.
પહેલી વાર મળ્યા, ને બોલ્યા કંઈ નહીં, ચાનો કપ ધ્રૂજ્યો, ને આંખો ઢળી ગઈ.
ગામને પાદર ઊભો મારો ઘરડો વડલો રે, વડવાઈએ ઝૂલે મારો બાળપણનો દડલો રે.
ધખ ધખ ધખતો વૈશાખ, ને લૂ વાય રે, ખેતરને શેઢે મારો ધણી શેકાય રે.
આયનાની ભીતર ઊભો એક માણસ, સાવ અજાણ, રોજ પૂછું: ‘તું કોણ?’, ને એ પૂછે: ‘તારી ઓળખાણ?’
પપ્પા મારા ઘોડો બને, ને હું બેસું અસવાર, આખું ઘર મેદાન બને, ને ખુરશી બને દરબાર.
મનવા, તું તો મોટો ઠગ રે, પળમાં પહોંચે કાશી-મથુરા, પળમાં પાછો પગ રે.
દીવો ધરજો ઝરૂખે, સાજન, તો હું વાટ જડું, અંધારી આ રાતમાં તમને પગલે પગલે અડું.
જીવતર તો ઝાકળનું ટીપું, ને ઝાકળમાં સૂરજ, પળમાં ઊડે, પળમાં ઝળકે, એ જ એનું અચરજ.
મારા આંગણિયે તુલસીનો ક્યારો, ને ક્યારે મારી મા, સાંજ પડે ને દીવો મૂકે, ઝળહળે સઘળી દિશા.
હલેસાં મારું રે હું તો સામે પૂર, કાંઠો દેખાય પાસે, તોય રહે દૂર.
સાંભળ રે ચેલા, નિજ ધરમની વાત જી, ભીતર દીવો પ્રગટે તો ટળે અંધારી રાત જી.
મારગ સહેલો ના કરજે, પ્રભુ, પગમાં જોર દેજે, ભાર ભલે ને ભારે હો, બસ ખભ્ભા મજબૂત કરજે.
નાના હતા તો એક જ થાળીમાં જમતા, મોટા થયા, ને આંગણે ભીંત ચણતા.
સાલમુબારક, સાલમુબારક, આંગણે આવ્યું નવલું વરસ, રંગોળી પૂરી, દીવા મૂક્યા, મીઠું કર્યું મોં, થયું સરસ.
ઓ જવાની, થોભ જરા, તું આમ ન દોડી જા, બાળપણ જેમ ગયું, એમ તું ય છોડી ના જા.
આભે તારા લાખ, ને તોયે ચાંદો એકલો, ફૂલ ભરેલા વનમાં, હું યે સાવ એકલો.
કોઈ મારી સંગે ચાલે, દેખાય નહીં, વાટ ભૂલું ત્યાં હાથ ઝાલે, બોલાય નહીં.
મળવું ને છૂટવું, એ તો છે જગનો નિયમ, પણ વચ્ચેની પળમાં જીવીએ આખો જનમ.
મૌલા, મને દીવો બનાવ, બળું ને અજવાળું, કોઈના આંગણનું હું અંધારું ટાળું.