આ ટેગ સાથે 1089 લેખ · પાનું ૮ / ૨૨
ટેબલ સાફ કર્યું, નવી ડાયરી,
નિવૃત્ત થયો ત્યારે સૌએ કહ્યું:
ત્રીસ વર્ષ પછી એક લગ્નના માંડવે
ગઈ રાતે સપનામાં
ચાર રસ્તે ગાંધીજીની પ્રતિમા છે.
આ કલમથી દાદાએ
રાતની ગાડી હતી, સ્લીપર ડબ્બો,
મ્યુઝિયમના ત્રીજા ઓરડામાં આરસની એક પરી ઊભી છે —
જ્યારે એ પાછો આવશે ત્યારે હું બારણું તરત નહીં ખોલું.
છોકરો: તું મારો ચાંદ છે.
એ ગયો પછીના પહેલા મહિને
ઢળતી સાંજે સરહદની કાંટાળી વાડ પાસે
ગામના ગ્રંથાલયમાં છેલ્લા કબાટના છેલ્લા ખાનામાં
આજે ત્રીજો દિવસ છે — મારી કલમ ઉપવાસ પર છે.
મે મહિનાની બપોર છે. સડકો ઓગળે છે,
વાત તો એટલી જ હતી કે આપણે મળીશું.
સખી, જો — દરિયો રોજ સવારે
સાંજનો દરિયાકાંઠો. એક માછીમાર
પહેલા ધોરણમાં શિક્ષકે નોટના દરેક પાને
મેં ચંપલને પૂછ્યું: ‘તારું નસીબ શું?’
બાપુ ગયા પછી
લોકો પૂછે છે: ભારત એટલે શું?
મેં માને પૂછ્યું: ‘રોજ સવારે રોટલી,
બારી પાસે દાદી સ્વેટર ગૂંથે છે —
ઘેટું નદીએ પાણી પીતું હતું.
તમે આંગળીમાં વીંટી પહેરાવી.
હે સફેદ રણ! ચાંદની રાતે
લગ્નમાં પંડિતે
ગામને પાદર એક વડ હતો.
એક જમાનો હતો જ્યારે યોદ્ધા ઘોડે ચડતા,
એક શબ્દ ઓછો બોલાયો,
હું એક રૂપિયાનો સિક્કો છું. ભિખારીના વાટકામાં પડું
દાદા રોજ ગામથી તાલુકે ચાલીને જતા —
રાતના બાર વાગે સોસાયટીનો દરવાજો બંધ થાય છે,
રસ્તાને કાંઠે પીપળા નીચે
પૂનમની રાતે ધાબે ચડીને
મંદિરની લાંબી કતારમાં મા અને દીકરો
પંદરમી ઑગસ્ટે સિગ્નલ પર
સંગ્રહાલયમાં કાચની પેટીમાં
બાની એક જૂની ડાયરી છે — પીળાં પાનાં,
ગઈ રાતે સપનું આવ્યું — બાપુજી મને
અમે બંને ચશ્માંના બે કાચ જેવાં છીએ.
દીકરાના ફ્લૅટમાં બાપુજીના ઓરડાની દીવાલ પર
છાપાની રવિવારની પૂર્તિમાં પાનું ભરીને જાહેરાતો છે:
ફૂટપાથ પર એક જ્યોતિષી બેઠો છે,
રામજી કડિયો છે. ત્રીસ વરસમાં
એ કદી કહેતી નથી કે એ નારાજ છે.
અમદાવાદના ઍરપૉર્ટ પર સિક્યૉરિટીવાળાએ
આઈ.સી.યુ.ની બહાર લાંબી પરસાળ છે,
મેદાનમાં મંડપ છે, લાઉડસ્પીકર છે,