આ વિષયમાં 5274 લેખ · પાનું ૬૦ / ૧૦૬
મોલ સૂકા, ધૂળ ઊડે, ખેતરે વરસાદ ક્યાં? ઝૂંપડીનું ઘાસ તપતું, છાપરે વરસાદ ક્યાં?
એક પીંછું ઊડ્યું ને ઘર આખું ભીંજાયું, મોરનું પીંછું જોયું ને મન મારું મુંઝાયું.
બુદ્ધિ બોલે: ‘દૂર ભાગો’, ‘ડૂબ જાવું’, દિલ કહે, ‘મૌન સારું’ શાસ્ત્ર કે’ છે, ‘ગીત ગાવું’, દિલ કહે.
વડલો બોલે, ‘બેસ, બટાઉ, થાક ઉતારી જા, મારી છાંયે ઘડીક ઝૂલી, પછી તારે ગામ જા.’
સાંજ પડતાં યુદ્ધ ચાલે, ખૂબ રાડે ચેનલે, સત્ય તો વેચાઈ ગ્યું, ને જૂઠ ભાડે ચેનલે.
રોજ નકશા દોરતો, ને પગ ઉપાડ્યો ના કદી, એટલે પોચી પથારી પર જ વીતી આ સદી;
કાજળે ઢાંકું, છતાં બસ તુજ ચહેરો આંખમાં, ઊંઘ ક્યાંથી? રાતભર છે આ પહેરો આંખમાં.
આંસુ પી પીને થયા છે સાવ ખારા પથ્થરો, કોઈ પૂજાતા, ઘસાતા કોઈ પ્યારા પથ્થરો.
ધૂળ થઈને પાથરાઉં, ગામનો રસ્તો બનું, ના શિખર થઈ ઝળહળું, બસ કામનો રસ્તો બનું.
ઝરૂખે બેસશે ત્યારે જગા ખાલી નહીં સાલે? બનાવે ચા, અને બીજી હશે પ્યાલી, નહીં સાલે?
આંજણ આંજું રે, મારા લાલને આંજણ આંજું, કોઈની નજરું ના લાગે, એવું કાળું ટીલું માંજું.
શાલ ઓઢાડી, ગળામાં ખૂબ હારો મંચ પર, ને ગઝલ જોતી રહી ખૂણે જ વારો મંચ પર.
ઘાવ ઊંડો હોય તોયે પ્રેમથી રૂઝાય છે, ફૂંક મા મારે સવારે, નેમથી રૂઝાય છે.
રાહ જોજે તું, સખી, આ ફાગણે પાછો ફરીશ, ને પછી વરસાદ લઈ તુજ શ્રાવણે પાછો ફરીશ.
ખાડે ખાડે સડક અમારી, ભાઈ, ખાડે ખાડે સડક, પ્રજાસત્તાકના રથને વાગે ડગલે પગલે ધડક!
ઘમ્મર ઘમ્મર ઘૂમે વલોણું, ઘૂમે મારું મન, માખણ તરે છાશ ઉપર, ને મલકે મારું તન!
યાદને કેમ રે બાંધું, સૈયર, યાદને કેમ રે બાંધું? બારણું ભીડું તોય પેસે, તિરાડે તિરાડે સાંધું!
હિસાબો સૌ પતાવ્યા, તોય થોડું કામ છે બાકી, ઉધારો સૌ ભરી દીધા, છતાં બે દામ છે બાકી.
આપણે પહેલી વાર મળ્યાં
એક જ આંગણું હતું. વચ્ચે
હવે તો એટલો કોમળ, હવાનો ભાર લાગે છે, ઉપાડ્યા ડુંગરો હસતાં, દુઆનો ભાર લાગે છે.
વર્ષો પછી ભૂલથી
ખુશીમાં હસું, ને હસું શોકમાં, હસું એકલો, ને હસું લોકમાં;
૫૪૬૬. બા ગયાં તો સાથ સૂક્યો આંગણાનો છોડ પણ,
૫૫૨૬. ભણેલી ના હતી મા, તોય એ ગીતા સમી લાગે,
૫૫૬૭. રાતભર વાંચ્યું ઘણું, ને પેપરે ખાલી બધું,
૫૬૦૬. હતું એક ફળિયું, હતો એક વડ,
૫૬૩૬. નથી કોઈ ઘરમાં, છતાં જ્યોત જાગે,
હાથ ખાલી, તોય રથથી ના કદી ભાગ્યા નથી, એમના સો બાણ છૂટ્યાં, એક પણ વાગ્યા નથી.
કાળી કહીને મને શીદને ચીડવો, કાનુડો ય કાળો રે લોલ, રંગ તો ઊતરે ધોબીના ઘાટ, મારો ઊજળો તે ઉમળકો આળો રે લોલ.
ઝૂંપડીમાં આભ આખો રાતનો માળો હતો, ભૂખ પણ રોતી નહીં, એવો મધુર ગાળો હતો.
વડની એક ડાળખીએ નક્કી કર્યું છે —
ઇ બરાબર એમ સી સ્ક્વેર, ભઈલા, ઇ બરાબર એમ સી સ્ક્વેર, પરીક્ષા ટાણે ભૂલી જઉં, ને સપનાંમાં ગોખું ઘેર ઘેર!
જે કદી ઊડ્યા નથી, એ ઊડવાનું જ્ઞાન દે, ને સમોસું ઝાપટીને દોડવાનું જ્ઞાન દે.
માત્ર શબ્દો ગોઠવો તો ક્યાં ગઝલ બંધાય છે? કાળજું છોલાય ત્યારે એક મિસરો થાય છે;
નદી તો મારી બેનડી રે, એને સાસરે જાતી ભાળું, પહાડનું પિયર છોડીને ચાલી, કોણ એને પાછી વાળું?
ઉગાડ્યું અમે, તો પછી ધાન કોનું? ચણી મેં હવેલી, થયું માન કોનું?
એ લોકોએ પહેલાં મારો અવાજ માગ્યો,
કાગળે બે બાજુ છે, તો એક કોરી રાખજે, શ્વાસ સાથે એક ચપટી મૌન ઓરી રાખજે.
દિલ તો દીધું’તું મેં મફતમાં, સખી, પણ બિલ તો હજી યે ભરું છું, પહેલા પ્રેમની યાદ આવે ત્યારે પાકીટ પકડીને ફરું છું!
એક બીડીના ધુમાડે નામ તારું, શામળા, ઈંટ ઢોતો મંદિરે, પણ ઘર ન મારું, શામળા.
આઈ.સી.યુ.ના કાચની પેલે પાર બાપુ સૂતા છે.
સરગ તમારો તમને મુબારક, મારે તો ધરતી વહાલી, ખોળે લઈને ધાન દીધાં જેણે, એની માટી રૂપાળી.
ફરી આ શ્રાવણી ઝરમર તમારી યાદ લાવે છે, પરોઢે મોરનો ટહુકો પુરાણો સાદ લાવે છે.
રૂપની શોધે ઘણા રણ, પર્વતો કાપી ગયા, કોઈ રાંઝા, કોઈ મજનૂ, પ્રાણ પણ આપી ગયા;
ના લેવું, ના દેવું, હવે ના કોઈનું લેણું રે, આજ ચૂકવ્યું શેઠનું દેવું, હળવું થયું મારું હૈયું રે.
શબ્દથી જે ના થયું, એ સૌ લખાયું મૌનથી, ને પ્રણયનું એક આખું ઘર રચાયું મૌનથી.
વીસ વરસ અમે એક જ શહેરમાં રહ્યા,
આપ સામે આવતાં મેં તો નજર ઢાળી હતી, વાત હોઠે આવતાં પ્હેલાં જ મેં ટાળી હતી.
હું તો ફૂલ પાથરું રે, વાટે ફૂલ પાથરું, કોઈ કાંટા વેરે તોય હું તો સાથરો સાથરું.