કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૧૦૫ / ૧૦૯
નગરમાં નોકરી કરતો, હૃદયથી ગામ અડધો છું, સવારે ‘હાય’, ‘હેલો’ ને પછી ‘જય રામ’ અડધો છું.
વૃદ્ધાશ્રમના ઓટલે એક બા
હાથ જમણો જડ થયો, ડાબે ય ધ્રૂજે છે કલમ, તોય કાગળ પર ઢળે છે શબ્દ ભીના ને નરમ;
મને જ્યાં ઊંઘ આવે, એ જ મારી ખાટ સિંહાસન, કથાકારો કથા વાંચે, પુરાણી પાટ સિંહાસન.
મોભે બેસી કાગ બોલ્યો રે, કોણ આવે છે ગામ? ઝાંપે ઊભી વાટ જોઉં રે, ભૂલી ગઈ ઘરકામ…
સવારે છ વાગ્યે એલાર્મ વાગે છે,
આજ સવારે ડાબી આંખ ફરકી રે સખી, ઓસરીએ ચકલી ચીં ચીં ચહકી રે સખી…
ઊંઘ ના આવી જ રાતે, કામ લાગી આ ગઝલ, એ રિસાણી એક વાતે, કામ લાગી આ ગઝલ.
હોર્ન, હોહા, ને ધુમાડો, આ નગરમાં ઊંઘ ક્યાં? રોજ ગોળીબાર, હત્યા, આ ખબરમાં ઊંઘ ક્યાં?
માંડવો રોપ્યો રે આંગણે, ને લીલાં તોરણ બાંધ્યાં, દીકરી કેરાં લગન લીધાં, ને આંખે આંસુ સાંધ્યાં…
દેહ ચાલ્યો, તોય ગામે ગામ ગીત ગવાય છે, શબ્દ એનો મોર થઈને રોજ ટહુકો થાય છે;
તું મળી ત્યાંથી અમારી આજ ઝોળી ન્યાલ છે, રંગ ના, તોયે રમાતી રોજ હોળી, ન્યાલ છે.
વર્ષો પછી આજે
પ્રેમ પણ પીડા બને છે આટલું ધાર્યું ન’તું, મિત્ર પણ ઘા દઈ જશે, એ કેટલું ધાર્યું ન’તું.
સાધો, આ મન મોટો વેપારી, નફો-તોટો ગણતો રે’તો, ભૂલ્યો નામ મુરારી…
મોંઘો મળ્યો માનવ દેહ, મનવા, વેડફી ના નાખજે, ચોરાશીના ફેરા ફરીને આવ્યો, હવે તો જાગજે…
૯૪૬૬. ઓરડે મા ના રહી, તો ઓરડો મોટો થયો,
૯૪૮૬. ઉઘાડા પગે મા જતી ખેતરે,
૯૫૦૬. હતી મા તો હતું ઘર, ને હતાં ઘરમાં બધાં રાજી,
૯૫૨૬. પિતાના ખભેથી જગત મેં નિહાળ્યું,
૯૫૪૬. તારી ગલીમાંથી હવે હું રોજ ના જાઉં, છતાં
૯૫૬૬. ઓરડે એકલો, ભીંતને પૂછતો,
૯૫૮૬. મા અહીં જાગી રહી, ત્યાં દીકરાને છે સવાર,
૯૬૦૬. પડે વરસાદ ત્યાં માડી ઉતારે વસ્ત્ર દોરીથી,
૯૬૨૬. મને તાવ, ત્યાં મા જગે રાતભર,
૯૬૪૬. ઓરડે આખા મહેકે મા તણો મીઠો વઘાર,
લાજ, શંકા ને રિવાજો જાગતાં’તાં વાટમાં, તોય તેં માંડી નજર મારી તરફ આ હાટમાં.
હાય, હેલો, થૅન્ક્સ, સૉરી, એટલું બોલું, યુ નો, માતૃભાષા ‘ઓલ્ડ’ લાગે, એટલે ભૂલું, યુ નો.
કાગળોની નાવ, તરતું બાળપણ ક્યાંથી હવે? આંસુ સાચાં, હાસ્ય સાચું, ભોળપણ ક્યાંથી હવે?
પીઠ પર દફ્તર નથી, પણ આ ખભાનો થાક છે, ઊંઘમાં પણ દોડતો હું, એ દિશાનો થાક છે.
ક્યારેક એક ક્ષણ
ચાતકે ચાંચ ખોલી, ગગન ઝરમરે, ધૂળની ગંધ પીતો પવન ઝરમરે.
સાવ સૂનું થઈ ગયું આ આંગણું તારા પછી, કોઈ ખખડાવે નહીં એ બારણું તારા પછી.
પનઘટથી હું પાછી વળી, ત્યાં ગામને ચોરે વાત, કે કોણે મારી ગાગરમાં ઝબકાવી ચાંદની રાત?
શ્વાસ લેવાનું ય જાણે સાવ ખોટો બોજ છે, જીવવાનું એક કારણ, તું મળે એ રોજ છે;
પ્રવાસી બધા, ને જગત આ ઉતારો, નદી છે સમય, ક્યાં મળે છે કિનારો?
લીમડાના થડ પર કોતરેલું નામ હજીયે વંચાય, જેનું લખ્યું’તું, એ તો પરણી ગઈ પરગામ, હાય!
મેં જંગલમાં જઈને બૂમ પાડી —
રાહ જોઉં છું સવારે, આવશે ક્યારેક તો, નાવ પાછી એ કિનારે આવશે ક્યારેક તો.
હું સરળ થઈ ગ્યો બધી યે ઝંખના છોડ્યા પછી, શ્વાસ પણ હળવા થયા, સૌ કામના છોડ્યા પછી.
આયખું દોડ્યું સતત, પણ ઝાંઝવે પાણી નથી, આભ ગાજ્યું રાતભર, ને વાદળે પાણી નથી.
નથી સોનું, નથી ચાંદી, અમારે તો કલમ મૂડી, ગઝલના બે ચરણ, ને એમનો ઝીણો મરમ મૂડી.
નથી ઘર કે નથી ઉંબર, અમારું ગગન સરનામું, ભમું ખુશ્બૂ બની જ્યાં ત્યાં, હવે છે પવન સરનામું.
આપમેળે વહે તે પાણી, ભાઈ, આપમેળે ઊગે ઘાસ, તાણી બાંધ્યું ટકે નહીં, એનો ના કરજે વિશ્વાસ.
હજી પણ મજાની કહાણી અધૂરી, નદીની હજી છે રવાની અધૂરી.
રાતે રે સપનામાં મેં તો ભર્યો ભર્યો મેળો દીઠો જો, ચકડોળે બેસીને ઊડ્યો મારો જીવ મીઠો જો.
મરણ એક જ વાર આવે છે —
આજ હરખે આંખ છલકે, ઝાપટાં ઝીલાય ના, દીકરી આવી પિયરમાં, ભામણાં ઝીલાય ના.
નામ મોટું, ગામમાં મારી ગઝલની ધાક છે, ઘેર પત્ની બોલતી: ‘થેલી ઉપાડો, શાક છે!’
એક પળ ભીની નજરથી સાંભરે, એ પૂરતું, ભીડમાં ખોવાયલો પણ ઓળખે, એ પૂરતું.