કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૧૯ / ૧૦૯
૧૩૩૬. હતું આંગણું ને હતો લીમડો,
૧૩૮૬. નદી કાંઠે હતી ઊભી, હવે ત્યાં રેત ઊડે છે,
૧૪૨૬. નદી પાર ગામે મને સાદ પાડ્યો,
ભાઈબંધ એ, જેની સામે
સાવ સીધી વાતમાં પણ ગૂંચ નાખે છે બધા, ને ઉકેલી આપવાના દામ રાખે છે બધા;
ઝાડ કોઈ ફરિયાદ કરતું નથી.
ઘરે શોભતી ફૂલ-ક્યારી નથી હું, દયા માગતી કો બિચારી નથી હું.
ગાય માંદી થાય તો આખું ય ફળિયું જાગતું, ને બધાંની આંખમાં એનું દરદ પણ લાગતું;
ભગવો ઓઢી બેઠો જોગી, મેળો આખો ઝૂમે રે, એની આંખ્યું મીંચેલી ને મનડું ગોકુળ ઘૂમે રે.
ઝાકળ જેવું સુખ, સાજન, ઘડીક પાંપણ બેસે, પકડું પકડું થાઉં ત્યાં તો તડકો ઘરમાં પેસે.
વર્ષો સુધી જે નામ લખીને
પ્રીતનો પ્યાલો પીધો રે સાજન, પ્રીતનો પ્યાલો પીધો, ઘૂંટડે ઘૂંટડે જીવતર આખું તારે નામે કીધો.
આ જ ઘરમાં કાલ મેળો, આજ વન લાગે મને, એક ખાલી ઓરડામાં સૌ સ્વજન લાગે મને.
ભરબજારે લૂંટ થઈ ને આ નગર પણ ચૂપ છે, ન્યાયનો ઘંટ જ નહીં, આખી સદર પણ ચૂપ છે.
સિત્તેર વર્ષે પણ શાકમાર્કેટમાં
હૃદયમાં જે લખાયું છે, પ્રિયે, એ નામ છાનું રાખ, ગલી પૂછે, નગર પૂછે, મિલનનું ઠામ છાનું રાખ.
અડધા ગામને આ દુનિયામાં
હજી ઊભો અહીં ઝાંપે, હજી એ સાંજ સપનામાં, સમય આગળ ગયો, હું તો હજી તારા જ વચનામાં;
ચડે શ્વાસ પર્વત દુઆના ભરોસે, અને દીપ ઝળહળ હવાના ભરોસે.
તું હસે તો ઓસરીનું આંગણું નાનું પડે, ને રડે તો આંખનું આ બારણું નાનું પડે.
નદીની વચ્ચે ઊભું રે ઠૂંઠું, લીલાં સપનાં ભૂલી, વહેતાં જળને જોયા કરે ને ડાળ્યું રાખે ખૂલી.
આવો રે આવો, ઓસરીએ બેસો, પાણી પીઓ ઠંડું, ઝૂંપડું ભલે ભાંગ્યું-તૂટ્યું, હૈયું મારું મોટું.
શ્વાસ મારા, પણ સકળ આ જિંદગી તારી જ છે, હોઠ મારા, પણ ગઝલની બંદગી તારી જ છે.
અધૂરું હતું જે, છુપાવ્યું ગઝલમાં, ગયું ગામ, એને વસાવ્યું ગઝલમાં.
આ રસોડે, આ ઝરૂખે, શ્વાસમાં છે મા હજી, ધૂપ ને દીવા તણી આ વાસમાં છે મા હજી.
બધાંએ પહેર્યું રુપેરું મહોરું, અને મેં સજાવ્યું અનેરું મહોરું.
પગ બળે તો બળવા દે, તું ડગ ના પાછું વાળ, સૂરજ સામે છાતી કાઢી ચાલ, ઓ મારા લાલ.
કૂવાના થાળે બેઠી હું તો કૂવાની જેમ ઊંડી, સિંચું સિંચું તો ય ઠાલી આવે મારી કૂંડી.
વાંસના આ ઠૂંઠમાંથી વાંસળી પણ શક્ય છે, આભ કાળું હોય તો ત્યાં વીજળી પણ શક્ય છે.
ગયો મંદિરે હું પુજારી બનીને, ફરું છું બજારે શિકારી બનીને.
હૉસ્પિટલના લાંબા પરસાળમાં આખું ઘર
ભૂરાભાઈ કે’ છે: ‘મારી ભેંસને તાવ? ઈ તો કો’દી નો આવે!
કશું પણ કહે ના, ન બોલે અરીસો, છતાં ભેદ સઘળા ય ખોલે અરીસો.
મારો વીરો રે વડલાની છાંય, એની ઓથે હું ઊછરી, રાખડી બાંધું એને હાથ, તો મારી ઝૂલે રે કાંડે ઝૂમરી.
જ્યાં ઉજવણી હોય ત્યાં એ ક્યાંય દેખાતો નથી, ને પડું હું ખાઈમાં, તો એ ય ગભરાતો નથી;
કાલનો સૂરજ હવે પણ આવશે, કોને ખબર? આજનો આ સ્વાદ કાલે ભાવશે, કોને ખબર?
રાજપથ છોડ્યો, હવે તો પાદરે પગલાં પડે, રાહ જોતી આંખ જેવા ઉંબરે પગલાં પડે.
દોડમાં સૌ રાતદિન, ને ચાલવું ભૂલી ગયા, ને દલીલો શીખવામાં બોલવું ભૂલી ગયા.
ભોળા રે શંભુ, ભભૂતિ ચોળી બેઠા કૈલાસ, રાખમાં રમતો જોગી ને માથે ગંગાનો વાસ.
ઝાલરટાણે ઊઠી વહુ ને ઝાડુ લીધું હાથ, ઓસરી વાળે, આંગણું વાળે, વાળે મનની વાત.
દિવસભર તમાશા સમાચારમાં, પછી બસ હતાશા સમાચારમાં.
પહેલી પ્રીતનો ખાટો-મીઠો, કાચી કેરી જેવો કેફ, પહેલી વારકો ઝાંખો ઝાંખો હૈયે લાગ્યો વ્હેમ.
દરિયાપાર વસ્યો રે વાલમ, ને અહીંયાં હું એકલડી, તારી સવાર ને મારી રાતે ઝૂરે ઘડી ને ઘડી.
ફ્લેટ નંબર ચારસો બે. નેઇમપ્લેટ પર મારું નામ છે,
સવારે આઠ ને સત્તરની લોકલમાં હું ઊભો નથી,
અમારુંય એક ગામ હતું — નદી કાંઠે,
તને જોઈ હૈયું ધબક્યું પ્રથમ વાર, અને આંખમાં જળ છલક્યું પ્રથમ વાર.
છુપાવો દર્દ લાખો, પણ બધું આંખો કહી દે છે, ભલે પંખી ન બોલે, થાક તો પાંખો કહી દે છે.
હૃદયનું બધું યે લખાયું અધૂરું, હતું ગીત હોઠે, ગવાયું અધૂરું.
ભીતર કોઈ વાંસળી વાગે, સાંભળું આઠે પહોર, અંતરમાં અજવાળું ઊગ્યું, ના સાંજ, ન કોઈ ભોર.