કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૧૫ / ૧૦૯
હે ઈશ્વર, તેં પૃથ્વી ગોળ બનાવી,
નથી પાસ પૈસો, મજાની ફકીરી, છતાં રાજવી શી દિવાની ફકીરી.
સાયબો ગ્યો પરદેશ, ને મારું તળાવ સુકાય રે, પાળે બેઠી વાટ જોઉં, પડછાયો લંબાય રે.
ના હસું હું, ના રડું, ને હોઠ પર ફરિયાદ ના, જિંદગી એવી ઠરી, કે કોઈની પણ યાદ ના.
મિત્રો મળે છે ત્યારે હું
ઓટલા, ચોપાટ, હોકો, ગામની ડેલી હતી, સાંજ પડતાં ગોઠડીના નામની ડેલી હતી.
મારી પાસે બંગલો નથી, પણ ઝૂંપડીના છાપરામાં
ઘરડાઘરના બગીચામાં ધૂળેટીની સવારે
રોજ પ્રાતઃ પાંચ વાગે જાગવાનું કાલથી, ફાફડા ને ઢોકળાંથી ભાગવાનું કાલથી.
દૂર છે, પણ દૂર ક્યાં છે? એ જ મારો યાર છે, સાત દરિયાપાર પણ એ શ્વાસનો આધાર છે.
એક દી’ ઊભો રહી મેં દૂરથી જોયો મને, ઓસરી ગ્યા કો નદીના પૂરથી જોયો મને.
સ્નેહની ઠંડક નથી, બસ તાપ છે સંબંધમાં, કેટલું તેં, કેટલું મેં, માપ છે સંબંધમાં.
લખું જે ય અક્ષર, બને નામ તારું, ફરું દેશ-પરદેશ, ત્યાં ગામ તારું.
રાતભર જાગ્યા કરું, ને કોણ આવે ઊંઘમાં? કોઈ મીઠું ગીત ગાતું, ને ઝુલાવે ઊંઘમાં.
નથી માગતો મહેલ-મોતી, નથી માગતો તાજ, દેજે પ્રભુ, એવી આંખ, જે વાંચે પારકી દાઝ.
અરીસો રોજ સવારે મારો ચહેરો બતાવે છે —
હવા ખડકની છાતી પર
તારો દીવડો તારી ભીતર, ભટકે શાને બ્હાર? ઘટમાં ઝળહળ જ્યોત બળે, ત્યાં જ ઊઘડે દ્વાર.
ભાઈ, ભગત થયા રે ભારે, ટીલાં તાણ્યાં ચાર, અંદર કપટનો કોઠાર, ને બ્હાર ભજનનો ભાર!
ઓ રે દાદા, ઝાંપે ઊભા, હાથ હલાવો ધીરે, તમ ફળિયાની ચકલી ઊડી સાજનને તીરે.
દીવો તો સૌ પાસે ભાઈ, વાટ ને તેલ ભરાય, ગુરુ વિના કોણ દીવાસળી, જે જ્યોતને જગાય?
જા રે નફટ્ટ, જા રે કાના, ફોડી મારી મટકી, ચૂંદડી ભીંજી, ઝાંઝર છૂટ્યાં, હૈયે લાગી ચટકી!
માતૃભાષા સૌ વિસારી સાવ ઈઝી થઈ ગયા, ‘હાય’, ‘ઓકે’, ‘કૂલ’ બોલી ખૂબ ક્રેઝી થઈ ગયા.
મને વીંધી ગઈ વાંસળીની ધાર, મીરાં રે ઘાયલ થઈ, રાણાના રંગમોલ મેલી, શ્યામને આંગણ ગઈ.
દ્વારકાના સોનેરી મહેલમાં મધરાતે
જો, મિલનની આ સુહાની શી ઘડીમાં આંસુ છે, ફૂલ થઈ ખીલી રહેલી કો કળીમાં આંસુ છે.
ઘરવાળી ગઈ પિયર, ને ઘરમાં મચી ગઈ ધમાલ, ચા મૂકતાં પણ આવડે નહીં, દૂધ ઊભરાયું બેહાલ!
ઓ રે વાલમ, એક જ માગું, ટહુકો એક તું દેજે, સૂની સાંજે આંગણિયે આવી, નામ મારું લેજે.
ધોધ ગાજે, મેઘ વરસે, આજ ઘાટી ગાય છે, ઝાડ નાચે, પાન તાળી, મસ્ત કેડી ગાય છે.
સપનામાં શામળિયો આવ્યો, પાંપણ પર બેસી ગયો, જાગી જોઉં તો આંખ ભીની, ને શ્યામ ક્યાંક વહી ગયો.
પ્રથમ નમું ગણરાય તમોને, વિઘ્ન હરો વરદાતા, લાડુ-મોદક થાળ ધર્યા, ઓ ગૌરીનંદન ત્રાતા.
ડોસી પૂછે: ‘ચશ્માં ક્યાં છે?’ ડોસો કહે: ‘તારે માથે!’ પચાસ વરસથી ઝઘડે બંને, તોય બેઠાં એક જ ખાટે.
માને હવે ટપાલીની રાહ નથી.
કોઈ પાછું દઈ દો રે મારું ખિસ્સાભર બાળપણ, ચણીબોર, કોડી, કાચના લખોટા, ને ભીનું આંગણ.
કેમ બીજું હું વિચારું? શ્વાસ તારું નામ છે, જીવવાનું એક કારણ, આસ તારું નામ છે.
વાઈફાઈ વિના નહીં ફાવે, ભાઈ, વાઈફાઈ વિના નહીં ફાવે, ખાવાનું ભલે મોડું આવે, નેટ જો મોડું ન આવે!
તારી આંખે ચાંદો ઊગે, મારે આંગણ રાત, તું મલકે ને હું મ્હોરું, એ કેવી મીઠી વાત!
સૂર્ય ઊગે, આથમે, એ રોજનો એનો નિયમ, તોય ખીલે છે સવારે, ના કરે એ કોઈ ગમ;
એક ચકલી છીંક ખાતી, લાખ વાતો ગામમાં, કોણ કોનો છે સગો, ને કેમ નાતો? ગામમાં.
ધુમ્મસની ઓઢણી ઓઢી, આવી શિયાળાની સવાર, તાપણે બેઠાં દાદા-દાદી, ને ગરમ ચાની ધાર.
ન બોલ્યાં હોઠ, પણ સઘળું ભરી આંખે કહી દીધું, કબૂલ્યો પ્રેમ, ને ચંદા-ગગન સાખે કહી દીધું.
મિત્ર છત્રી નથી
પાછળ રહી ગયું રે, મારું ઘણું બધું પાછળ રહી ગયું, આગળ દોડ્યો હું, ને ગામ આંસુ થઈ વહી ગયું.
ઊંઘમાં છે બધા, ચેતના, જાગ તું, રાતભર જે રમી, કલ્પના, જાગ તું.
મારા થેલામાં એક કાણું છે.
ભલે નાવ ડૂબી, કિનારો હજી છે, ઘણી રાત કાળી, સિતારો હજી છે.
ફૂલ જેવા લાગતા’તા, એ જ કાંટા થઈ ગયા, સાગરો ધાર્યા હતા જે, સાવ છાંટા થઈ ગયા;
હજી મ્હેકે, પડી છે બા તણી સાડી પટારામાં, સજેલી ઢીંગલી જાણે નવી લાડી પટારામાં.
આંગણું, ઘર, ખેતરો તો વારસામાં સૌ મળે, પણ પિતાના ટાંકણાથી ક્યાં નવાં શિલ્પો ઢળે?
અમે નાના માણસ, ભાઈ, અમે નાના માણસ, ખિસ્સામાં ખોટા સિક્કા, ને હૈયામાં સાચું સાહસ.