કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૨૧ / ૧૦૯
દ્વારિકાના મ્હેલે બેઠો, તોય ગોકુળ સાંભરે, સોનાના સિંહાસન ઉપર વાંસળી રોજ ઝાંખરે.
ભલે રાત લાંબી, સિતારો હજી છે, અગર નાવ ડૂબે, કિનારો હજી છે.
પીડ ભીતર ખૂબ જ્યારે ઊછળી, ત્યારે ગઝલ, ને બરફ જેવી ઉદાસી ઓગળી, ત્યારે ગઝલ.
૧૪૬૬. ફ્લેટની બારી ઉઘાડી, તોય આવ્યું ના ગગન,
૧૫૩૬. હથેળી ઉપર નામ તારું લખીને,
૧૫૮૬. ગયો દીકરો દૂર પરદેશમાં,
૧૬૧૬. પિતાજીની હજી ચંપલ પડી છે ઓટલે, જાણે
૧૬૪૬. અક્ષરો આવ્યા નહીં માને, છતાં સૌ પત્રમાં
ઉંબર ઓળંગીને મારાં પગલાં ઊપડ્યાં રે, પાછળ રહી ગ્યાં ફળિયાં, પાછળ સગપણ છૂટ્યાં રે.
આજની સાંજ મારી સોને મઢાઈ રે, ભૂખ્યો અતિથિ આવ્યો, ઘડી મલકાઈ રે.
સવારે ઊઠીને સૌથી પહેલાં
શાંત કાંઠે બેસવાનું ક્યાં હવે ફાવે મને, દૂર ઊછળતો સમંદર રોજ બોલાવે મને.
વાલમ, તું તો વાદળ થઈને ગાજે, હું તો સૂકી ધરતી, તોયે તું ક્યાં વરસે આજે?
ઉનાળો શહેરના લોકો માટે
ખાલી કરી દીધો મેં તો મારો કટોરો રે, ત્યારે સાકીએ રેડ્યો રંગ અનોખો રે.
રાખ ચોળી અંગ પર જે રાજવી સમ ઝળહળે, ઝેર પીને કંઠમાં, જગને અમી થઈને મળે;
લોકો પૂછે છે: કવિતા ક્યાંથી આવે છે?
દીકરી વળાવી ને ઘરનું આંગણું થઈ ગયું મૂંગું રે, ખીંટીએ ઝૂલે એક દુપટ્ટો, પીળું ને સાવ સૂનું રે.
અમારી ડેલીએ સાંકળ નથી, ભાઈ, આવો તો ખાટલો ઢળે ને ચા મુકાઈ.
માના ખોળે માથું મૂક્યું, ત્યાં જ મળ્યું ગંગાજળ, જાત્રા કરવા ક્યાં જાવું, ક્યાં ભટકું હું પળપળ?
સૌ દોડે છે. ટ્રેન, ટ્રાફિક, શેરબજાર,
સૈયર, એને ત્યાં સવાર ને મારે ત્યાં તો રાત, સાત સમંદર પારથી આવે અડધી ઊંઘે વાત.
ભલે તરસે મરું, પણ હું કદીયે જળ નહીં માગું, ઝુકાવીને કદી મસ્તક, સુખી કો પળ નહીં માગું.
રાતે અગિયાર વાગ્યે સિંકમાં
નોટથી ખિસ્સું ભરાયું, મન છતાં ખાલી હતું, ઝૂંપડીમાં એક દીવો, તોય ઘર ઝળહળ થતું;
ન ડાળી, ન માળો, ન ઘર છે હવે, હવાનો જ છું, બસ સફર છે હવે.
ઢળતી સાંજે બાપુ બોલ્યા: ‘કોણ ઉપાડશે ભાર?’ નાનો બોલ્યો: ‘હું છું ને, બાપુ! લાવો લાકડી, હળ ને ધાર.’
કોઈને રોટી મળી ના, કોઈને ખાવું નડે, એકને છત પણ નથી, ને અન્યને ત્રણ ઘર જડે;
બાપના આંગણ વચોવચ ભીંત ઢાળી આપણે, બે અલગ ચૂલા, અબોલા-રીત પાળી આપણે.
ભલે પાનાં થશે પીળાં, ગઝલ ગાતી રહેવાની, હવામાં મ્હેક શબ્દોની સદા વાતી રહેવાની;
હળ મારું ને બળ હરિનું, ખેતર લહેરાય રે, ચાસે ચાસે ચાલે વાલો, કોઈને ન દેખાય રે.
જીવતો હતો ત્યારે એ ત્રણ મહિના
લીમડાનો ઘૂંટ કડવો, પણ ઉતારે તાવ એ, ઠોકરોનો સ્વાદ ખારો, શીખવાડે દાવ એ;
સાલ નવી ને સપનાં નવલાં, આંગણ પૂરો રંગોળી, જૂનાં રીસામણાં ભૂલી જઈએ, ભેટીએ હૈયાં ખોલી.
મા ગયાને ત્રણ વરસ થયાં,
ફરી એ જ ઘંટી, દહાડો થયો, હજી ઊંઘ આંખે, ઉઘાડો થયો.
પ્રશ્ન ૧. ખાલી જગ્યા પૂરો: તારા વગરની સાંજ એટલે ________.
ઓસરીમાં બેસવાનો બસ પસારો છે હવે, નોકરી ગઈ, દોડ થંભી, ને ઉતારો છે હવે.
તને જોવા ઝરૂખેથી, નભે તારા ગણું છું હું, ઘડી, પળ, શ્વાસ ને ધબકાર, સૌ વારા ગણું છું હું.
મનનું પંખી કેવું ઘેલું, કોઈ કહ્યું ના માને, સરવર કાંઠે બેઠું તોયે ઝાંઝવાં પાછળ તાણે.
તું મળી ને શબ્દને પણ પાંખ લાગી ત્યારથી, આ કલમને પણ ગઝલની ભૂખ જાગી ત્યારથી.
ટોળે ટોળે ભળતો જાઉં, ને ટોળે ખોવાઉં, હું માણસ છું? અરીસે ઊભો રહીને મારો ચહેરો શોધવા જાઉં, હું માણસ છું?
ભાર દે તો સાથ સાથે બે ખભા પણ આપજે, દર્દ દે તો, ઓ ખુદા, થોડી દવા પણ આપજે.
એ રોજ સાંજે ટીવીના સમાચાર
બહાર ખારોપાટ ને ભીતર મીઠી વીરડી રે, કચ્છની ધરતી ઓઢે જાણે ભરતકામની ચૂંદડી રે.
હું બરફ જેવો હતો, ને સાવ પાણી થઈ ગયો, જે તરસ્યા હોઠ પર વરસી લહાણી થઈ ગયો.
હંસલા, તારે એકલું ઊડવું, એકલું જાવું પાર, સરવર છોડી, માળો છોડી, છોડી સૌ શણગાર.
રોજના સંઘર્ષમાં આંખે નમી બાકી નથી, હોઠ પર તો છે હસી, ભીતર ખુશી બાકી નથી.
ઘડો તો બને છે ટિપાયા પછી, ઝગે હીરલો પણ ઘસાયા પછી.
શ્રાવણે શિવલિંગ પર તો દૂધની ધારા વહે, બારણે ભૂખ્યું ય બાળક ભૂખની પીડા સહે;