કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૧૦૭ / ૧૦૯
હાથમાં જે જેટલું ઝાલો, વધારે એ સરે, રેતની મુઠ્ઠી સમો આ મોહ ધીમે નીતરે;
ધાબે ચડ્યો વીરો મારો, હાથે લાલ પતંગ, ફિરકી ઝાલું હું તો બેની, ઊડે મારો ઉમંગ.
રાત શિકારીની જેમ આવે છે —
બાની યાદી: ઘઉં — દસ કિલો
શ્યામ, હવે તો રૂબરૂ આવ, સપનાં, સંદેશા ને મૂરત — બસ, હવે ના ભરમાવ.
ઘણું બોલ્યો, ઘણું લખ્યું, ઘણો વિસ્તાર મિથ્યા છે, ધરમને નામ ધંધો છે, બધો વ્યાપાર મિથ્યા છે.
ફરીથી પાંગરી છે આ અમારી પ્રીત ઘડપણમાં, લખે છે ડોસલો ડોશી ઉપર તો ગીત ઘડપણમાં.
કોણ મોટું? આભ બોલ્યું: ‘હું, ન મારું માપ છે’, સિંધુ ગાજ્યો: ‘ઊંડપે મારી અમાપી છાપ છે’;
હું તો વેલ રે, ઊગી બાપુને આંગણે, ચડી સાસરિયાની વાડ, મૂળ રહ્યાં પિયરની માટીમાં, ફૂલનો ખીલ્યો પરગામે ઉઘાડ.
રેતમાં પાણી બનાવા ઝાંઝવાં યત્નો કરે, પાનખરમાં ડાળ ઝાલી પાંદડાં યત્નો કરે.
ભટકતો આમ ક્યાં લગ તું? ઘરે જાશે, અરે મનવા? ઉછીના સૂર લઈ ક્યાં લગ નવું ગાશે, અરે મનવા?
એ ગયાં ને રહી લાગણી રક્તમાં, મા તણી સાચવી ઓઢણી રક્તમાં.
આંખમાં તું, શ્વાસમાં તું, તોય ન્યારો કોયડો, હું ઉકેલું જેમ, થાતો એમ પ્યારો કોયડો.
ડૉક્ટરો ગોળી લખે, ને વૈદ કાઢા દે ભલે, ફૂંક માની એક મીઠી, વેદના સૌ ઓગળે;
બજારે ભાવ બોલાતા, હવે ઈમાન વેચાયું, નિશાળો પણ બની ‘ઍકેડમી’, ને જ્ઞાન વેચાયું.
તેં નદીના પટ ઉપર બાંધ્યાં મકાનો, ઓ નગર, આજ પાછી એ ફરી છે, માગવા પાછું જ ઘર;
તું નથી, તો પણ મને આ જાગવાની ટેવ છે, મંદિરે જઈને ય મારે માગવાની ટેવ છે.
આજ મારે આંગણે રૂડી ઘડી રે આવી, સાધુ પધાર્યા, ને સાથે હરિની વાણી લાવી.
વીસ વર્ષથી હું આ જ ચાર રસ્તે
જન્માષ્ટમીની રાત હતી. મહિલા જેલની
ફેરા ફરતી વખતે ગોરમહારાજે
ના રે, ના, ઝાડ ક્યાં ઊભું છે? ઝાડ તો ધરતીનો ઊંચો હાથ, જે આભને ધીમે પૂછે છે!
ભલે આજે ઉદાસી હો, હશે શું કાલ હરિ જાણે, ન પૂછો કોઈને દિલનું, ખરું શું હાલ હરિ જાણે.
મેહુલો મારો માડીજાયો વીર, આવે વરસે વરસ, બેની ઊભી ઉંબરે, લઈ સૂકા ખેતરની તરસ.
લાજ ઊડી ગઈ મારી, સૈયર, પાંખો પહેરી પંખી, એણે ઘૂંઘટ ઊંચો કીધો, ને મેં આંખો મીંચી ઢંકી.
૯૬૬૬. ઓસરીમાં બાપુજીની લાકડી ઊભી હજી,
૯૬૯૧. પિતા જેમ છત્રી બની ના શકું,
૯૭૧૬. ઉછેર્યાં જેમણે અમને, રહે એ આજ ઘરડાઘર,
૯૭૪૧. રોજ સૂરજ ઊગતો, ને રોજ ઢળતો સાંજના,
૯૭૬૬. હતું આંગણું, ને હતો એક ઝૂલો,
૯૭૯૧. સાંજ ઢળતી રહી, દીપ બળતો હતો,
૯૮૧૬. રાતભર તારા ગણી જોયા, ન ઓછો એક પણ,
૯૮૪૧. તમે ભૂલી ગયાં, સારું થયું, હળવો થયો છું હું,
કાચની પેટીમાં ગોળ ફ્રેમનાં બે ચશ્માં
કેડી બોલાવે રે મુંને, કેડી બોલાવે, ધૂળનો કાગળ લઈને મારાં પગલાં વાંચી લાવે.
સાજન, આપણી પ્રીત જાણે કાળી-ધોળી ફિલમ, રંગ વગરની રીલ ઉપર પણ લખતી ચાંદ-કલમ.
આ વરસાદ તો સરકારી બાબુ જેવો રે ભાઈ, ફાઈલ લઈને આવે મોડો, ને જાય વહેલો જઈ.
સાજન, તારું રુસણું પણ લાગે મીઠું ગોળ, મનાવવાના બહાને મળતો વ્હાલનો વધુ તોલ.
ઘણાં વર્ષો થયાં બેઠી, ઉઘાડું દ્વાર રાખીને, હજી શબરી પ્રતીક્ષામાં, નયનમાં ધાર રાખીને.
ખરો સાથ એ, જે મળે આપમેળે, ન ગાંઠે જ બાંધ્યો, ભળે આપમેળે.
ન પૂછ્યો કદી, એ જ મોટો સવાલ, જલે ઓરડે રોજ થઈને મશાલ.
રાત ઢળતાં ઘાવ જૂના બારણે આવી ચડે, રૂઝ આવી ગઈ છતાં કો' કારણે આવી ચડે.
તને ઠંડ ત્યાં જો નડી જાય તો? હૃદય પર કશું પણ અડી જાય તો?
શિયાળાની સવારે ભાઈ, ગોદડું મારું સગું, દુનિયા આખી દોડી જાતી, હું તો એને વળગું.
લાઇટ ગઈ ને આખું ઘર
એક છોકરાની સાઇકલની ઘંટડી રણકી ટન-ટન-ટન, ને બારીના પડદા પાછળ ઝણઝણ્યું કોઈનું મન.
રોજ રાતે હું તારું નામ ખોલું છું,
નથી દોડવું, બસ ફરીશું નિરાંતે, હવે ઘર તરફ પણ વળીશું નિરાંતે.
તાજ, તખ્તો, ખડ્ગ, સઘળું અંત જોયું રાખમાં, જે અહમનું પોટલું સૌ રોજ ઢોયું રાખમાં.
આ નગરમાં ઘર મળે, ને લાગણી ભાડે મળે, ઘોડિયાઘરમાં હવે તો ઓઢણી ભાડે મળે.