આ ટેગ સાથે 1398 લેખ · પાનું ૨૬ / ૨૮
જાઉં ત્યારે ઢોલ ન વગાડજો, રડજો ન છાતી ફૂટી, આંગણે મારા લીમડે બાંધજો એક નાનકડી ખૂંટી.
ઝાકળને મુઠ્ઠીમાં કોણ બાંધે રે, સૈયર, ઝાકળને મુઠ્ઠીમાં કોણ બાંધે? પવનને પાલવમાં કોણ સાંધે રે, સૈયર, પવનને પાલવમાં કોણ સાંધે?
ફરતું રે ફરતું સમયનું ચકડોળ, ક્યાંય ન થોભે, ભાઈ, ઉપર બેઠા એ નીચે આવે, નીચેવાળાની વધાઈ.
ખોટું લાગ્યું, ખોટું લાગ્યું, ભાઈને ખોટું લાગ્યું, નાની સરખી વાતમાં એમનું આખું ગામ જાગ્યું!
ઢળતી સાંજે ઇચ્છાઓ મારી પાછી વળી રે ઘેર, દિવસ આખો રખડી આવી, પગમાં ધૂળની સેર.
ફાગણ ફોર્યો ફૂલડે રે, કેસૂડે કંકુ ઢોળ્યું, આંબે મ્હોર્યો મોરિયો, મારું મનડું રંગે ઝબોળ્યું.
માટીનો માણસ, માટીનું ઘર, ને માટીનો આ દેહ રે, માટીમાં ભળવાનું અંતે, તોય ન છૂટે નેહ રે.
ચાલી રે ચાલી મારી ચકલી પરદેશ, આંગણું રોતું રે, માંડવે બેઠો બાપ હસે ને ભીતર ખોતું રે.
હાર્યો તોય જીત્યો રે મનવા, હાર્યો તોય જીત્યો, મઝધારે જે ડૂબ્યો એણે દરિયો આખો પીધો.
વરસો વીત્યાં, તોય હજી એ ફોરમ ક્યાંથી આવે? દેવદારના વનની વાતો કોણ ફરીથી લાવે?
ગોકુળ શોધ્યું, મથુરા શોધી, શોધી દ્વારિકાની ડાળી, મોરપીંછ તો મળ્યું રે મુજને, ક્યાં છે વનમાળી?
નીરખું તોય ધરાઉં નહીં રે, ગોરી, નીરખું તોય ધરાઉં નહીં, છલકાઈ જાઉં હું પ્યાલો થઈને, તોય તારાથી ખાલી થાઉં નહીં.
નવા શેઠને ઓળખ્યા રે? કાલે તો ભાઈ ફેરિયા હતા, આજે ગાડી, બંગલો ને ગળે સોનાના સેરિયા હતા!
રસ્તો તો ઈશ્વર ચીંધે રે, ચાલવું તો પડે જાતે, દીવો તો કોઈ દઈ દે, બળવું તો પડે જાતે.
દીકરો પૂછે, બાપુ, સૂરજ ક્યાં જઈને સૂતો? ચાંદો રાતે કોણે મૂક્યો, ઝાડે કોણે ગૂંથ્યો?
બંધ મુઠ્ઠીમાં ભેદ ભર્યા રે, ખોલું તો ખાલી હાથ, ચાલું તો રસ્તો ખૂટે, ને ઊભો રહું તો સાથ.
જ્યાં જોઉં ત્યાં તું, વ્હાલા, જ્યાં જોઉં ત્યાં તું, ચૂલે, ખેતરે, પારણે, પાદરે, તું ને બસ તું.
ફાગણ રે, તારી ઝોળી ખોલ, મારે જોઈએ એક જ રંગ, જે રંગે મારો સાયબો રંગાયો, એ જ ચડાવું અંગ.
વાંસલડી વિનાનું સૂનું વન રે, મારો માધવ ક્યાં? કદંબની ડાળે ઝૂલે એકલો પવન રે, મારો માધવ ક્યાં?
રંગરેજા રે, રંગરેજા, મારી ચૂંદડી રંગી આલ, ધોયે ના ધોવાય, તડકે ના ઊડે, એવો કરજે લાલ.
કોરી કોરી હું તો હાલી’તી હાટ, ને ઓચિંતું ઝાપટું આવ્યું રે, ભીંજાવું નો’તું ને ભીંજાઈ ગઈ, કોણે આ ઝાપટું મોકલાવ્યું રે?
મેં તો ભાળ્યો રે ભગત, એના હાથમાં ન માળ, એણે ગામને પાદર ખોદી તરસ્યાં માટે પાળ.
બાપુ, તારે ખભ્ભે ચડીને મેં તો જોયું આખું ગામ, લોક કહે ‘આ પારકી થાપણ’, તેં દીધું મને નામ.
કાગળ કાળા કરીએ તોયે શબદ ન ઊગે જી, ભીતર ખેડ્યા વિના, સાધો, મોતી ક્યાંથી પૂગે જી?
નવલી રાતે નવલા ચણિયા, નવલો ડીજેનો શોર, માડી પૂછે ગરબે આવી: ‘મારો દીવો કઈ કોર?’
આંખ્યુંમાં ઊગ્યો રે ચાંદો, ને ઓશીકે ઊગ્યાં ફૂલ, નીંદર મારી ચોરી ગ્યું કોઈ, મેં ક્યાં કીધી ભૂલ?
મારી ફાઇલ ફરતી જાય રે, ટેબલ ટેબલ ફરતી જાય, સાહેબ કહે છે ‘કાલે આવો’, ને કાલ કદીયે ના થાય.
મીરાં કે’ રાણાજી, તારા મ્હેલ મને સાંકડા લાગે, મારો ગિરધર ગગન સરીખો, રોમ રોમમાં જાગે.
દાદીમાનું પટોળું રે, એની ભાત ન ફાટે, સાત સમંદર વટાવીને ય એ જ રંગ ઠાઠે.
કાનુડા, તેં ગાગર ફોડી, ભીંજવી મારી ચોળી, ગામ આખું વાતો કરે છે, હવે શું કહું રે ભોળી?
તું સામે હોય ત્યારે હોઠે તાળાં વાગે રે, તું જાય પછી આખી રાત મારું મનડું જાગે રે.
ફર ફર ફરતો રેંટિયો રે, બાપુ કાંતે તાર, એક તારમાં ગૂંથી દીધો આખો દેશ અપાર.
વાદળિયા રે, તું તો ઢોળે શહેરના ધાબે નીર, અમારું ખેતર તરસ્યું ઊભું, તને નથી રે પીર?
બાપુ રે, મારો તુલસીક્યારો રોજ પાણી પાજો, હું તો ચાલી સાસરિયે, મારું બાળપણ સાચવજો.
હરિ, મારે જાવું ખેતરને શેઢે, મોલ ઝૂલે ત્યારે, ખળું ભરાય, ગાડાં ઊપડે, ને સાંજ ઢળે ત્યારે.
પરોઢિયે કોણે ઉઘાડી બારી, કોણે ઢોળ્યો રંગ? જાગી ઊઠી ચકલી, ને જાગ્યું મારું અંગેઅંગ.
મને કોઈ કહે ના ‘માજી’, હું તો હજી છું તાજી, પૌત્ર શીખવે ફોન મને, ને હું શીખવું એને ભાજી.
હરિ, એટલું દેજે: હૈયે હામ ને હોઠે ગીત, ઝૂંપડીએ એક દીવો, ને આંખે સાચી પ્રીત.
કંકુ ઘોળીને કંકોતરી લખું, ધ્રૂજે રે મારો હાથ, લખતાં લખતાં લાગે, દીકરી, છૂટે તારો સાથ.
કૂવાને કાંઠે ઊભી પનિહારી, સીંચે સીંચણ ધીરે, ઘડો ભરાય ને ખાલી થાય, મારું મન ક્યાંય ના ઠરે.
એવું આભ દેજે, પ્રભુ, જ્યાં પંખી ઊડે નિર્ભય, ભાષા, ધરમ ને નાતનો ના કોઈ ઊભો ભય.
ચાકડે ઘૂમે માટી, ને ઘડાય કોડિયાં રે, ગામ ઝળહળે, પણ કુંભારનાં અંધારાં ઓરડિયાં રે.
ગરવી ધરાનું ગીત ગાઉં, મારી ગુજરાત રે, ગિરનારે ગાજે સાવજ, ને સાબરમતીએ પ્રભાત રે.
સાધુ, હરિનો સોદો રોકડો રે, ના ઉધાર ચાલે, મન આપો તો મોહન મળે, ના ઘરેણાં કે પાલે.
સાવ ખાલી પોટલું લઈ ચાલ્યો છેલ્લી વાટ, ના કોઈ ઘોડો, ના કોઈ ગાડી, ના કોઈ ઊંચો ઠાઠ.
હું તો અમથી અમથી ગઈ’તી પાણી ભરવા, સૈયર, ને પાછી આવી હૈયું ખોઈને રે…
આવી વસંત મારે આંગણે આવી, કેસૂડે રંગી ને કોયલે ગાઈ, વસંત મારે આંગણે આવી.
મોરપીંછ મેલીને તું દ્વારકા ગયો રે, કાન, હવે મારી આંખોમાં જમુના વહે.
મેં તો માળા ફેરવી ને મણકે મણકે તું, હવે માળા ક્યાં ને ક્યાં રહી હું?
સાજન આવે ને સેજ સજાવું, મોગરે મઢી મારી ઓરડી રે…