કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૧૨ / ૧૦૯
પરદેશની યુનિવર્સિટી, ત્રીજા માળનો ડૉર્મ રૂમ.
કવિ કોરો કાગળ લઈ
હું નથી ઘરમાં છતાં આ ઓરડો જોયા કરે, છાપરે બેસી, હજી એ કાગડો જોયા કરે.
તમારી જ તસવીર નોટે ગમે, બાપુ, ચડે હાર, નેતા બધા ત્યાં નમે, બાપુ.
નગરમાં ઓરડી ભાડે, અને આ રાત ભાડે છે, અહીં તો શ્વાસ પણ ભાડે, હવે તો જાત ભાડે છે.
નાનપણમાં મેં એક પથ્થર ઊંચક્યો હતો —
લણણીનાં ગીત ગાય રે મારું ખેતર સોનલવરણું, ડૂંડે ડૂંડે દાણા ઝૂલે, ઝૂલે મનનું ઝરણું.
ગળે માળા, તિલક માથે, હકીકતમાં મદારી છે, ભજનમાં ભક્તને ડોલાવતો, અંદર શિકારી છે.
શહેરની ફાઇવસ્ટાર હોટેલમાં બે હજારની પ્લેટ,
વાયરા, તું જા ને ઝટ એને ગામ, કહેજે મારું નામ, વૈશાખે સગપણ થ્યું, ને હવે ના સૂઝે કામ.
એ જ શેરી, એ જ મિત્રો, એ લખોટી યાદ છે, હાથ પર ઝીંકેલ માસ્તરની જ સોટી યાદ છે.
શેર પૂરો પણ થયો ના, ત્યાં જ ખાલી વાહ વાહ, મંચ પર નેતા પધાર્યા, ખૂબ તાલી વાહ વાહ.
આ ઘરનું મહાભારત, ભાઈ, ચાલે બારે માસ, કૃષ્ણ વિનાનું કુરુક્ષેત્ર, ને વકીલોનો રાસ!
સુખ આવે તો હસીએ, ભાઈ, દુઃખ આવે તો ગાઈએ, ઉપરવાળો દોરી ખેંચે, આપણ નાચતાં જઈએ.
હોઠ ના બોલે કશું, બોલે ઇશારો આંખમાં, ડૂબતો’તો, ત્યાં જ દીઠો મેં કિનારો આંખમાં.
મેઘરાજા, હવે તો આવો, બહુ ખાધા આ ભાવ, ટીવીવાળા ‘આજે આવશે’ કહે, ને તમે દ્યો દાવ!
કોણ જાણે મોત કઈ ક્ષણ, કઈ સવારે આવશે, સાંજના કે રાતના, કે કો’ કિનારે આવશે.
પથ્થરો તોડી ઘણા, ત્યારે ઘડાયો ટાંકણે, રોજ ઘા ઝીલ્યા અને આખો ઘવાયો ટાંકણે.
મોગરાની વેણી ગૂંથી, ઊભી રહી હું ઝરૂખે, સાંજ ઢળી ને સાજન આવ્યા, મ્હેક ભળી ગઈ સુખે.
શ્વાસના ગજથી અમે બસ રોજ માપી જિંદગી, ને સમયની કાતરે તો આમ કાપી જિંદગી.
પ્રેમ એટલે શું, સખી? પ્રેમ એટલે શું? એના ખભે માથું મૂકું, ને ઠરી જાય બધું.
એ પ્રણયની વાતડી, એ રાત મીઠી ક્યાં રહી? ભીંતમાં સંતાડતાં’તાં, એ જ ચિઠ્ઠી ક્યાં રહી?
ઘરર ઘરર ઘંટી ફરે, ને ફરે મારું મન, દાણા સાથે દળાય જાણે મારું આખું જીવન.
અમે ઝૂંપડીના રાજા, ભાઈ, અમે ઝૂંપડીના રાજા, તારલિયા અમારા દીવા, ને પવન અમારાં વાજાં.
એ ઊભો થાય છે, પડે છે,
ઓસમાં ભીનું થયેલું ઘાસ ને પીળો ઉજાસ, ડાળ પર ટહુકો કરે છે કોઈ પંખી આસપાસ;
કોણે પૂછ્યું, સખી, મને કે શું છે મારે મન? પિયરમાં ના પૂછ્યું બાપે, સાસરે ના સાજન.
જે હતો મારો સગો, એ સાવ ખોટો થઈ ગયો, સાથ જે માન્યો હતો, એ માત્ર ફોટો થઈ ગયો.
ઓ ઉપરવાળા, જરા નીચે તમાશો જોઈ લે, ઝૂંપડીમાં ભૂખનો એનો નિસાસો જોઈ લે.
સાવ સૂનું લાગતું આ આંગણું તારા વગર, રોજ ખખડે છે, ન ખૂલે બારણું તારા વગર.
રાતના ત્રણ. હાઈવેના ઢાબા પર
મારે ઊડવું છે આભે, બાપુ, ઊડવું છે આભે, પાંખ નથી તો શું થયું? સપનાં છે મારે ખભે.
તું ન આવી, તોય તારી રાહ જાગ્યા રાતભર, ભીંતની ઘડિયાળમાં ડંકા જ વાગ્યા રાતભર.
૬૬૬. ઘર બદલતાં સાથ લીધું સૌ, છતાં ભૂલી ગયો,
૭૦૬. હવે ફોનમાં છે હજારો સ્વજન, પણ
૭૪૬. ભલે ઊંચા મહેલોમાં રહો, પણ યાદ રાખો કે,
૭૭૧. પિતા ઝાડ જેવા, ન બોલે કશું યે,
૮૦૧. આંખમાં તો રોજ એનું એક સપનું ઝળહળે,
હું ચાલતાં શીખ્યો ત્યારે
સાંજ ઢળતાં યાદ તારી મંદ ઝરમર ઊતરી, આંખ મીંચી તો હૃદયના સાવ અંદર ઊતરી.
બાળપણમાં તો હતી બસ એક દોરી હાથમાં, ને યુવાનીમાં રહી ગઈ નોંધ કોરી હાથમાં.
કોણે કીધું કે મોસમ વીતી ગઈ રે? મારી ઓઢણીમાં કેસૂડાની છીંટ રહી ગઈ રે!
ઝૂંપડીમાં કોઈ હસતું, એટલે અજવાસ છે, દીવડો તો ઠીક, એના હોઠ પર આકાશ છે.
ગાડી આવે, ગાડી જાય, ટેશન પર એક છોકરી ગાય.
મધમાખીએ ડંખ દીધો ને મધ પણ દીધું રે, મેં તો બેઉ હસીને લીધું રે.
આ નગરમાં પણ મને બોલાવતું પાદર હજી, રાતભર વાગ્યા કરે છે ગામની ઝાલર હજી.
શબ્દ મારો રોટલો, ને શબ્દ મારું નીર છે, ભૂખ ને તૃષ્ણા વણીને ઓઢવાનું ચીર છે.
જિંદગી ખુલ્લી કથા છે, સૌ કહે, શો સાર છે? આંસુએ ભીંજેલ પાનાંનો ઘણો વેપાર છે.
સત્ય ચપટી, ને મસાલો મણ ભરીને વાતમાં, ચોતરે ચાખી અને ફેલાઈ આખી નાતમાં;
ચાર રસ્તા પર મેં એક કવિતા ટાંગી —