છૂટા શેર ૮૦૧–૮૬૫

૮૦૧.
આંખમાં તો રોજ એનું એક સપનું ઝળહળે,
ને પરોઢે ઓશિકાની કોર ભીની થાય છે.

૮૦૨.
ઝેરનો પ્યાલો હસીને પી ગયાં મીરાં, અને
આપણાથી એક કડવું વેણ પણ ગળતું નથી.

૮૦૩.
ઝાડ પરથી પાંદડાં ખરતાં ગયાં, ખરતાં ગયાં,
ને પવન બોલ્યો: ‘નવી કૂંપળ જુઓ, ઊગી રહી.’

૮૦૪.
વાત મારી સાંભળી, બસ મૌન મલકી માવડી,
વેદનાનો એ જ ઉત્તર, એ જ એનો મંત્ર છે.

૮૦૫.
એક ચકલી ઉંબરે બેઠી, ઘડી ગાતી રહી,
ઓરડો આખો ય જાણે એક ટહુકો થઈ ગયો.

૮૦૬.
જિંદગીભર દોડ, ભેગું, ને ગણતરી રાતદી’,
છેવટે ખાલી હથેળી, ને કફન પણ દાનનું.

૮૦૭.
મંદિરે જઈ લાડવા મેં ભોગમાં ધરિયા હતા,
ને પગથિયે બાળ ભૂખ્યો રાહ જોતો’તો હજી.

૮૦૮.
ગામ મારું છોડતાં, મેં પોટલી બાંધી હતી,
ધૂળ થોડી, છાંય થોડી, ને ઘણી બસ માવડી.

૮૦૯.
આભ ઓઢી રાતભર સૂતો હતો હું ખેતરે,
આજ એસી ઓરડે પણ ઊંઘ ક્યાં આવે મને?

૮૧૦.
હાથમાં લઈ હાથ તારો, ચાલવું છે દૂર લગ,
રાહ ભૂલું તો ભલે, બસ સાથ ના ભૂલું કદી.

૮૧૧.
આ પરાગે ફૂલ પાસે એક વાત જ સાંભળી:
‘બીજ થઈ જે ધૂળમાં ખરશે, ફરી ઊગી જશે.’

૮૧૨.
મેં જગતમાં સુખ ઘણું શોધ્યું, ન જડ્યું ક્યાંય પણ,
જે હતું માની જ ગોદે, ઝૂલતા એ ઝૂલમાં.

૮૧૩.
ચૂંટણી આવે, પછી નેતા ય આવે ગામમાં,
ને પછી તો ગામ જોતું રાહ પાંચે સાલ લગ.

૮૧૪.
એક ટકટક ભીંત પરથી રાતભર આવ્યા કરે,
ઘર મહીં એ એકલી બોલે, બધું મૂંગું થયું.

૮૧૫.
સાસરે ગઈ દીકરી, ને આંગણું સૂનું થયું,
ઓસરીમાં ઝાંઝરીનો ક્યાં હવે રણકાર છે?

૮૧૬.
રોજ ઊગે સૂર્ય, ને સાંજે ઢળે, સૌ જોઈ લે,
કોઈ ના પૂછે કદી કે ‘થાક લાગે છે, ભલા?’

૮૧૭.
આયનો પણ જૂઠ બોલે છે હવે તો ફિલ્ટરે,
ખેંચતાં સેલ્ફી ઘણી, મુખ ખુદ તણું ભૂલી ગયો.

૮૧૮.
આ પરાગે ઓસ પાસે એટલું શીખ્યું હતું:
ક્ષણ ઝળકવું, ને પછી સૂરજ ભણી ઊડી જવું.

૮૧૯.
આંગળી ઝાલી પિતાની, ચાલતાં શીખ્યો હતો,
આજ એની લાકડી હું, એ જ મારું ગર્વ છે.

૮૨૦.
ઝૂંપડીમાં તો ય ઝળહળ ચાંદની પથરાય છે,
ને મહેલોમાં ઘણાં ઝુમ્મર, છતાં અંધાર છે.

૮૨૧.
શબ્દ મારા કોઈએ લીધા ઉછીના, ને પછી
મંચ પરથી એ જ શબ્દોની ઘણી તાળી મળી.

૮૨૨.
વૃદ્ધ મા-બાપે વહેંચ્યાં ખેતરો, ઘર, ઓસરી,
એ બિચારાં પણ વહેંચાયાં, અલગ થઈ ઘર મહીં.

૮૨૩.
વાંસળીનો સૂર સાંભળતાં જ દોડ્યું ગામ, પણ
એક રાધા ના હલી, એ સૂરમાં જઈ ઓગળી.

૮૨૪.
આ પરાગે બાગ છોડ્યો, ને હવા સંગે ગયો,
જ્યાં ગયો ત્યાં ફૂલ ખીલ્યાં, કોણ બોલ્યું, એ ગયો?

૮૨૫.
રોજનાં ઝઘડા, મનામણ, ને રિસામણ પણ ઘણાં,
આટલામાં તો ગૃહસ્થીનો બધો સંસાર છે.

૮૨૬.
ચાડિયો તો ખેતરે ઊભો સદા, એકલ, અડગ,
ખેડુ જેવો એ ય ભૂખ્યો, તોય રક્ષક ખેતરે.

૮૨૭.
રાત આખી મેહ વરસી, આખરે થાકી ગયો,
ને સવારે મલકતી’તી ખેતરે લીલી ધરા.

૮૨૮.
આ પરાગે ગીત ગાયું, ત્યાં હવાઓ મ્હેકતી,
શબ્દ પણ જાણે ગુલાબી પાંખડી થઈ ઊડતા.

૮૨૯.
કોઈ દી’ પાછો ફરું તો ઓળખે મુજને જરા,
એ જ પીપળ, એ જ કૂવો, એ જ જૂની ઓસરી.

૮૩૦.
પત્ર તુજને મોકલું, ને એ જ પાછો આવતો,
લાગણીના શબ્દ સઘળા ઓગળી ગ્યા આંસુમાં.

૮૩૧.
દીકરી બેસી ઝરૂખે રાહ પપ્પાની જુએ,
બાપ આવે, ને દિવસનો થાક ઉતરી જાય છે.

૮૩૨.
જેટલો ઊંચે ગયો હું, એટલો એકલ થયો,
ટોચ પર ઝાઝી જગા ક્યાં હોય છે સાથી તણી?

૮૩૩.
ઘાવ મારા જોઈને સૌ પૂછતા: ‘આ શું થયું?’
શું કહું? એ ફૂલનો માર્યો હતો હું તો, સખી.

૮૩૪.
એક દીવો ઓલવાયો, એક ત્યાં પ્રગટી ગયો,
મા જતાં તો આરતીની થાળ વહુના હાથમાં.

૮૩૫.
ભૂખ લાગે તો ય હસતું રોજ નાનું બાળ, ને
ભાવ-તાલે શેઠ રડતા, ભાવ ઊંચે જાય છે.

૮૩૬.
રોજ મંદિર હું જતો, પણ મા કને બેઠો નહીં,
શોધતો’તો ઈશને, ને એ જ મા સામે હતી.

૮૩૭.
વાદળો ઘેરાઈ આવ્યાં, ને નયન ઘેરાય છે,
તું ય આવે તો સખી, આ મોસમે ઉત્સવ બને.

૮૩૮.
આ પરાગે જિંદગીનો સાર જાણ્યો આટલો:
જે મળે, એને સુગંધી આપવી, એ ધર્મ છે.

૮૩૯.
ફૂલ વેચી ઝૂંપડીમાં રોટલો લાવે ગરીબ,
ને ધનિકને ત્યાં ઠઠારે ફૂલ કાગળનાં સજે.

૮૪૦.
રાતભર મેં તારલા ગણ્યા, હતી ઓછપ જરા,
એક તારો ખૂટતો’તો, તું હતી એ ચાંદની.

૮૪૧.
હાર કે જીતી જવું, એ તો રમતનો ભાગ છે,
ખેલવાની એ મજા છે, જીત તો બસ નામ છે.

૮૪૨.
આ પરાગે પાંખડીઓ પર લખી’તી વેદના,
જે ખરી, એ સૌ હવામાં ગીત થઈને ઊડતી.

૮૪૩.
આ પરાગે શું કદી ઊંચું ગગન માગ્યું હતું?
એક નાનું ફૂલ, ને થોડી હવા, બસ એટલું.

૮૪૪.
ડુંગળી કાપ્યા વિના પણ આંખમાં પાણી હવે,
ભાવ સુણતાં ઘરમહીં પત્ની રડે છે રોજ, લો.

૮૪૫.
ચાંદ પણ શરમાઈને વાદળ મહીં સંતાય છે,
તું ઝરૂખેથી જરા ખુલ્લી લટો જ્યાં ઝૂલવે.

૮૪૬.
તું નદી થઈ દોડતી, ને હું કિનારે એકલો,
તું ભળી સાગર મહીં, ને હાથમાં રેતી રહી.

૮૪૭.
ભીડમાં ઓળખ ગુમાવી, ભીડમાં ખોયું વદન,
આયનો પણ ઓળખે ના, એ દશા મારી હવે.

૮૪૮.
ફાઈલો પર ફાઈલો સાહેબ મૂકે રોજ, લો,
ને પછી છુટ્ટી પડે, તો ‘કામ વધુ’ની વાત છે.

૮૪૯.
ઝાડ બોલ્યું: ‘કાપ મુજને, લાકડાં લઈ જા ભલે,
પણ જરા મૂળો રહેવા દે, ફરી ઊગીશ હું.’

૮૫૦.
સાંજ પડતાં ગામમાં ગાયો ઘરે પાછી ફરે,
ને નગરના ટ્રાફિકે ઊભો રહું છું રાતભર.

૮૫૧.
એક અક્ષર પણ ન જાણે, તોય વાંચે આંખને,
માવડી જેવું ભણેલું કોઈ પંડિત ક્યાં હતું?

૮૫૨.
ફૂલ પાસેથી બધું મધ લઈ ગયા સૌ, ઓ ‘પરાગ’,
તોય હસતાં ફૂલ આપે મ્હેક ખુલ્લા હાથથી.

૮૫૩.
ટેરવે ગણ્યા દિવસ, ને વર્ષ પણ વીતી ગયાં,
તોય ઊભી બારણે આંખો હજી આશાભરી.

૮૫૪.
લોક પૂછે: ‘શું કમાયો જિંદગીભર, બોલ તો?’
હું કહું: ‘બે-ચાર મિત્રો ને ગઝલ, બસ એટલું.’

૮૫૫.
ખેડુએ જોયું ગગન, ત્યાં વાદળી દેખાઈ, ને
એ ય જાણે માવડીની આંખ જેમ જ ભીંજતી.

૮૫૬.
આ પરાગે આંખ મીંચી, ત્યાં જ દીઠો ઈશને,
શોધવા ગ્યો’તો જગતમાં, એ હતો ભીતર સદા.

૮૫૭.
હર ઘરે ખૂણે મળે છે એક ઘરડી માવડી,
મૌન બેઠી હોય, તોયે એ જ ઘરનો દેવ છે.

૮૫૮.
સાથિયા ને તોરણો ને દીવડા સૌ ઝગમગે,
તું ન આવ્યો, તો દિવાળી પણ અધૂરી લાગતી.

૮૫૯.
લગ્નમાં જમવા ગયા સૌ, વરવધૂ તો ગૌણ છે,
શાક ખારું, ખીર ફિક્કી, એ જ ચર્ચા રાતભર.

૮૬૦.
આ પરાગે શબ્દ વાવ્યા કાગળે, વરસો પછી,
કોઈ વાચકની નજરમાં ફૂલ થઈને ઊગિયા.

૮૬૧.
રાત કાળી હોય તોયે ચાંદની ખૂટે નહીં,
માવડીનો સાદ, એ મારો અમર દીવો સદા.

૮૬૨.
કેટલાં ઘર મેં બદલ્યાં, ઘર ન લાગ્યું એક પણ,
બા હતી જે ઝૂંપડીમાં, એ જ સાચું ઘર હતું.

૮૬૩.
આ પરાગે ફૂલને કીધું, ‘ઘણી ખમ્મા તને’,
તું ભલે ખરશે, હવામાં હું તને લઈ જઈશ, લે.

૮૬૪.
વાયદા કરવા અને ભૂલી જવા, એ કામ છે,
એટલે નેતા તણું આ ગામમાં બહુ નામ છે.

૮૬૫.
અન્યનાં દુઃખો ઉપાડે, એ જ સાચો સંત છે,
શેષ તો ભગવો ધરીને રોજ ફરતા સૌ અહીં.

– પરાગ રતનપરા

કવિ: પરાગ રતનપરા · તખલ્લુસ: ‘પરાગ’
કાવ્ય ક્રમ ૪૩૨–૫૩૧ · શેર ક્રમ ૮૬૬–૧૦૬૫