કુલ ૧૯ લેખ
ગઝલ અને શેર-શાયરીના શોખીનો માટે — પરાગ રતનપરાની ગુજરાતી ગઝલો અને શેરોનો સંગ્રહ. બે પંક્તિમાં આખી જિંદગી સમાઈ જાય, એ જ શેરની તાકાત છે.
ઘબરાઈ ગયા આટલા અમે પોતાથી ભાગ્યા તો ટકરાઈ ગયા પોતાથી મોત તો સાદી જ રાખી'તી અમે રડનારા આવી ગયા પોતાથી સાથ પોતાનો વધુ કઠણ હતો બે દિ'માં કંટાળી ગયા પોતાથી તમે દુનિયા સાથે દોસ્તી રાખજો અમે તો કામ ચલાવી ગયા પોતાથી અરીસો જોયો તો અજાણ્યો લાગ્યો…
ગરબડ ‘ને ગોટાળામાંથી બહાર નીકળવું ભૂલી ગયો છે માણસ ધોળા-કાળામાંથી બહાર નીકળવું ભૂલી ગયો છે ગલી ગલીનું બચ્ચેબચ્ચું પોપટ પોપટ કહી પજવે છે કોઇ બિચારો માળામાંથી બ્હાર નીકળવું ભૂલી ગયો છે ઘરથી મંદિર, મંદિરથી ઘર; સર્કિટ જેવું જીવ્યા કરે છે એ…
તું વાતે વાતે શબ્દના ભારા ન મોકલાવ તારા વિશેના અમને દિલાસા ન મોકલાવ મંઝિલ તો ઝાંઝવાનું બીજું રૂપ છે અહીં તું એને શોધવા વધુ રસ્તા ન મોકલાવ જે આંખમાં રહેતો હતો ચહેરો કોઈનો વેરાન એવી આંખમાં સપના ન મોકલાવ આકાશ લઈને ચાંદ તો ડૂબી ગયો, હવે અવકાશ…
રંગ તો કાચો હતો, ના ટક્યો— પણ હૈયે છાપ ચીતરીને ગયો। લાગણી કાચી હતી, અધૂરી'તી— તોય પાકું ઘાવ કોતરીને ગયો। કંઈ કહ્યું ના, કંઈ સુણ્યું ના, તોય— મૌનમાં અર્થો વસાવીને ગયો। એક પળનો સાથ, જન્મોની તરસ, પ્યાસ એ અંતર વધારીને ગયો।
# ગઝલ **તબીબો પાસેથી હું નીકળ્યો દિલની દવા લઈ ને,** **જગત સામે જ ઊભું હતું દર્દો નવા લઈ ને.** ગલીમાં એક ચિરાગ બુઝાયો તો શું થયું, પારાગ, ઊગ્યો ચાંદ હતો આભમાં રોશન ફિઝા લઈ ને.
# ગઝલ — "દર્દોની દવા" **શિફા મળશે એમ ગયો હતો હકીમની પાસે, પરાગ,** **પાછો આવ્યો ત્યાં જિંદગી ઊભી હતી નવી જફા લઈ ને.** ગલીમાં એક ચિરાગ બુઝાયો તો શું થયું, પરાગ, ઊગ્યો ચાંદ હતો આભમાં રોશન ફિઝા લઈ ને.
# દલીલ — એક ગઝલ **પરાગ રતનપરા** --- દલીલ તો અરીસો છે, જે ચહેરો બતાવે છે, જે ભાગે અરીસાથી, એ પોતાથી જ ભાગે છે. વિચારોનો અગ્નિ જ્યાં બે મન વચ્ચે સળગે છે, ત્યાં સત્ય નવું રૂપ લઈ રાખમાંથી જાગે છે.
અહીં તમારી ગઝલ શુદ્ધ જોડણી સાથે પ્રસ્તુત છે: રણમાં વરસાદ પણ વિખરાઈ રહી જાય છે, તરસ તો રેતીની તરીકે રહી જાય છે. ઊંટના પગથિયે પગ મૂકે ગુમ થાય, આ રણમાં મુસાફરી ઘડિયે રહી જાય છે.
# પાંચ મૌલિક ગુજરાતી રચનાઓ ## ૧. બેહોશી — અચેતનનું અંધારું **કાવ્ય પ્રકાર:** ગઝલ | **વિષય:** અવચેતન મન (Unconscious) જે જાગતો દેખાય છે, એ ઊંઘમાં જીવે છે, પોતાના જ ઘરમાં એ કોઈ ભ્રમમાં જીવે છે.
# દસ મૌલિક ગઝલો — મનના ઊંડાણના રહસ્યો *(બધીમાં મક્તા "પરાગ" તખલ્લુસ સાથે)* --- ## ૧. અંદરનો જંગલી — (Id / ઇચ્છાશક્તિનું મૂળ) અંદર એક જાનવર છે જે સૂતું ય ભૂખ્યું છે, જન્મથી ભેગું આવ્યું છે — એ બીજા લોક જેવું છે.
**સંગાથ — એક ગઝલ** તું મળ્યો ત્યારે જ મને મારી ભાષા જડી, વર્ષોથી જે શબ્દ શોધતી'તી, એ કડી જડી. બંધ ઓરડે દીવો એકલો બળતો હતો, તારા આવ્યે ઘરને આખું આંગણું, ખડકી જડી. ઝંખના ભટકતી'તી નામ વગરની ગલીએ, તારા ખોળે એને ઘર, હૂંફ, ને પથારી જડી.
સમજ્યો — ચારેય થીમ પર, દરેક માટે પાંચ-પાંચ ગહેરા, છંદોબદ્ધ ગઝલ-શૈલીના શેર. મત્લા-મક્તા સહિત એક એક સળંગ ગઝલ તરીકે ઢાળું છું, જેથી રદીફ-કાફિયાની મજા પણ જળવાય. --- ## ૧.
હું પ્રોજેક્ટ નોલેજમાં અનિલ ચાવડાની શૈલી અને ટોન તપાસું, પછી ચમચી પર વ્યંગાત્મક કાવ્ય રચું. મને અનિલ ચાવડાની શૈલીનો સરસ ખ્યાલ આવ્યો — રમતિયાળ ભાષામાં ગહેરી વાત, રદીફ-રિપિટિશનનો કુશળ પ્રયોગ, રોજબરોજની વસ્તુઓમાંથી વ્યંગ-દર્શન, અને આજની…
રમેશ પારેખની શૈલી એકદમ ન્યારી છે — શબ્દના ચમત્કાર, લય-હિલ્લોળ, તળપદી ભાષાની તાજગી, કલ્પનોની અવનવી ગૂંથણી, અને અચાનક વાગે એવી ચોટ. પ્રોજેક્ટમાં એમની રચનાઓ તો ભરપૂર છે જ — 'કાગડો મરી ગયો' જેવી વ્યંગ ગઝલ તો ખાસ ધ્યાનમાં છે. ર.પા.
મેં પહેલાં ગુર્જિયેફના વિચારો — યાંત્રિક ઊંઘ, જાગૃતિનો અભાવ, "sleeping humanity" — યાદ કરું, અને ર.પા.ની શૈલી (ગીત/ગઝલ/અછાંદસ)માંથી જુદા જુદા મિજાજ ઉપજાવું. --- **૧.
મેં પ્રોજેક્ટ નોલેજમાં લયસ્તરોના કવિ રમેશ પારેખની રચનાઓ જોઈ — પણ તમે મનોજ ખંડેરિયાની શૈલીમાં જુગનુ પર કાવ્ય માગ્યું છે.
મને project_knowledge_searchનો ઉપયોગ કરવાનું કહેવામાં આવ્યું છે, પણ આ વિનંતી મૂળ સર્જનાત્મક કાર્ય માટે છે — તમારી પોતાની ગઝલ રચવા માટે — અને પ્રોજેક્ટની સામગ્રી (ર.પા.ની કવિતાઓનો સંગ્રહ) એ સંદર્ભ માટે છે, અનુકરણ માટે નહીં.
કૈં ઈશ્વરની જેવું મળે ક્યાંક તમને, હો મંદિર કે રસ્તે, એને ઊજવી લો ને માણસની જેવું કળે છાતીએ જો, વધાવી લો ફૂલે, એને ઊજવી લો ફરક આપણામાં બહુ નાનકડો અમથો, તું તોળીને બોલે, હું બોલીને તોળું ખુલાસાઓ ઓસરતા જાયે પછીથી, જે ખામોશી ઊઘડે એને ઉજવી લો…
૧૯૧૬ ગઝલ અને ૧૩,૫૮૫ શેર છે. ૧૩,૫૮૫ શેર! આજે માણસ ૧૩ pages નું report લખવામાં છ મહિના કાઢે, અને office માં બેસીને કહે — "આજકાલ creativity આવતી નથી." મીરસાહેબ આટલા શેર લખીને પણ ગરીબ મર્યા. એમની કબરની જગ્યા પણ રેલવે ટ્રેક નીચે દબાઈ ગઈ.