આ ટેગ સાથે 115 લેખ · પાનું ૩ / ૩
# મુઘલો, મોદી અને ઇતિહાસનો વિચિત્ર વ્યંગ *— ચંદ્રકાંત બક્ષીની શૈલીમાં* --- ઇતિહાસ એક વેશ્યા છે. જે રાજા આવે તેની સાથે સૂઈ જાય છે, અને સવારે ઊઠીને નવા ગ્રાહકની રાહ જુએ છે. આ વાક્ય કઠોર લાગે, પણ સત્ય કઠોર જ હોય છે.
માનસિક મૉડલોનો માયાજાળ — પરાગ રતનપરા --- **૧. બડહાર્ટનો નિયમ** માણસ એક વિચિત્ર પ્રાણી છે. એ ભગવાનમાં માને છે, પણ મંદિરની દાનપેટી ગણે છે. એ પ્રેમમાં માને છે, પણ લગ્નપત્રિકામાં દહેજનો આંકડો લખે છે.
હું પ્રોજેક્ટ નોલેજમાં અનિલ ચાવડાની શૈલી અને ટોન તપાસું, પછી ચમચી પર વ્યંગાત્મક કાવ્ય રચું. મને અનિલ ચાવડાની શૈલીનો સરસ ખ્યાલ આવ્યો — રમતિયાળ ભાષામાં ગહેરી વાત, રદીફ-રિપિટિશનનો કુશળ પ્રયોગ, રોજબરોજની વસ્તુઓમાંથી વ્યંગ-દર્શન, અને આજની…
હું ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પર અત્યંત વ્યંગાત્મક ગીત અનિલ ચાવડાની શૈલીમાં રચું છું. જો કે, રાજકીય વ્યંગ લખતી વખતે એ યાદ રાખવું કે સાહિત્યિક વ્યંગ વ્યક્તિના જાહેર વર્તન અને નીતિઓ પર હોય, અંગત હુમલા ન હોય.
રમેશ પારેખની શૈલી એકદમ ન્યારી છે — શબ્દના ચમત્કાર, લય-હિલ્લોળ, તળપદી ભાષાની તાજગી, કલ્પનોની અવનવી ગૂંથણી, અને અચાનક વાગે એવી ચોટ. પ્રોજેક્ટમાં એમની રચનાઓ તો ભરપૂર છે જ — 'કાગડો મરી ગયો' જેવી વ્યંગ ગઝલ તો ખાસ ધ્યાનમાં છે. ર.પા.
હવે ર.પા.ની બીજી શૈલીમાં લખું — 'એ…હેહેય…ઝાડ કૂદ્યું ડબાક્ મારામાં' કે 'રેતીને છંછેડનાર મૂરખનું ગીત' જેવી — જ્યાં તળપદી ભાષા, ધ્વનિસભર શબ્દો, અને અચાનક ઘટતી ઘટના દ્વારા વાત ઉઘડે.
રાજેન્દ્ર શુક્લની શૈલી તપાસી લઉં — એમની ગઝલનો મિજાજ, શબ્દભંડોળ અને દાર્શનિક ઊંડાણ. હવે રાજેન્દ્ર શુક્લની શૈલી સ્પષ્ટ થઈ — ગુહ્યવાદી મિજાજ, શબ્દોનો નાદ-વૈભવ, જૂની-પુરાણી ગુજરાતી અને હિન્દી-બ્રજભાષાનું મિશ્રણ, રદીફનું ઘૂંટાતું પુનરાવર્તન,…
# રેડ ક્વીન રેસ: દોડો, દોડો, ત્યાં જ ઊભા રહેવા માટે **— પરાગ રતનપરા** લુઈસ કેરોલે 1871માં 'થ્રૂ ધ લુકિંગ ગ્લાસ' લખી ત્યારે એને ખબર નહોતી કે એ માત્ર બાળવાર્તા નથી લખી રહ્યો, એ એકવીસમી સદીના ભારતીય મધ્યમવર્ગીય માણસનું સંપૂર્ણ જીવનચરિત્ર લખી…
## પરાગ રતનપરાનો વડાપ્રધાનને ખુલ્લો પત્ર: છ સવાલો, એક અરીસો *— પરાગ રતનપરા* સાહેબ, માફ કરજો. હું તો એક સામાન્ય માણસ છું — ન કોઈ અર્થશાસ્ત્રી, ન કોઈ ઉદ્યોગપતિ, ન કોઈ ભક્ત, ન કોઈ વિરોધી. હું તો બસ એક પ્રશ્નકર્તા છું.
કોરિયન કંપનીઓની ભારતીય દુકાન: એક વ્યંગ્યાત્મક નિબંધ — પરાગ રતનપરા ભાઈઓ અને બહેનો, એક વાર્તા સાંભળો. અમારા ગુજરાતી વેપારી દિમાગને સમજાય એવી ભાષામાં કહું છું, કારણ કે અંગ્રેજી અખબારોમાં છપાતા "FDI", "CEPA", "repatriation" જેવા શબ્દો વાંચીને…
**ગુજરાતી શીર્ષક:** *પક્ષપલટાનું પવિત્ર પુરાણ: ઝાડુ થી કમળ સુધીની 'આત્માની યાત્રા'* --- **લેખક: પરાગ રતનપરા** --- ભારતમાં બે વસ્તુ ક્યારેય સ્થિર નથી રહેતી — એક છે મુંબઈનો ટ્રાફિક, અને બીજો છે નેતાનો પક્ષ.
ભારત: એમ પણ બને આ દેશમાં શું ન બને? પુલ બંધાય તે પહેલાં ઉદ્ઘાટન થઈ જાય — એમ પણ બને. નેતા ભાષણમાં ગરીબી હટાવવાનો સંકલ્પ લે અને બીજે દિવસે પોતાનો બંગલો બે માળ ઊંચો કરે — એમ પણ બને.
**Gujarati Title:** *સરકાર ડાયેટ પર: 'ગ્રોથ' નામની ભારતીય ગેરસમજ* --- એક શબ્દ છે — "ગ્રોથ." અંગ્રેજી ભાષાનો સૌથી ચાલાક શબ્દ.
**કીડી ને હું** (વ્યંગ્ય-ગીત) કીડી ચાલી કતારમાં, ના હોર્ન, ના ટ્રાફિક-જામ, હું 'સિગ્નલ' તોડી પહોંચ્યો ને પોલીસે લીધું નામ!
તમારી વાત સાચી, મેં ઓટો રિક્ષા સમજી લીધી હતી. છકડો તો બુલેટનો જ જીવ છે, જેને મુસાફર અને માલ બંને ઉપાડતું વાહન બનાવી દેવાયું છે. નવેસરથી લખ્યું છે.