માઇક્રો રિકવરી

આખો દિવસ ઘાંચીના બળદની જેમ ખેંચ્યા પછી રાત્રે આઠ કલાકની ઊંઘ લઈ લેશો એટલે થાક ઊતરી જશે, એ ભ્રમ છે. શરીર અને મગજ આ રીતે કામ નથી કરતા. થાક વ્યાજની જેમ ચડતો રહે છે. જ્યારે બેટરી સાવ શૂન્ય થઈ જાય ત્યારે લાંબી રજાઓ પણ કામ નથી આવતી. માઇક્રો રિકવરીનો અર્થ બહુ સીધો છે: દિવસ દરમિયાન કામની વચ્ચે લેવાતા તદ્દન નાના, થોડી સેકન્ડથી માંડીને બે-ત્રણ મિનિટના સભાન વિરામ. આ આળસ નથી. આ એન્જિન ગરમ થઈને ફાટી ન પડે તે માટે પાણી છાંટવાની કળા છે.

આ વિચાર કોઈ એક દાર્શનિક કે લેખકની જાગીર નથી. રમતગમત વિજ્ઞાન અને આધુનિક વર્કપ્લેસ મનોવિજ્ઞાનમાંથી આ શબ્દ ધીમે ધીમે મુખ્ય પ્રવાહમાં આવ્યો છે. ટેનિસ ખેલાડી બે સર્વિસ વચ્ચે ત્રણ સેકન્ડ શ્વાસ લે છે અને ખભા ઢીલા મૂકે છે. એ ત્રણ સેકન્ડમાં એ નર્વસ સિસ્ટમને ફરી સેટ કરે છે. માણસનું ધ્યાન સ્પ્રિંગ જેવું હોય છે. એને સતત ખેંચી રાખો તો એ લચી જાય છે, પછી મૂળ આકારમાં ક્યારેય પાછી નથી આવતી.

આપણે માનીએ છીએ કે સાચો આરામ એટલે ગોવા જવું કે રવિવારે બપોરે નસકોરાં બોલાવવા. પરિણામે અઠવાડિયાના પાંચ દિવસ આપણે તણાવના ઝેરમાં જીવીએ છીએ. સાચો થાક શરીરનો ઓછો અને મગજની પ્રક્રિયાઓનો વધારે હોય છે. એક કલાકના ગહન કામ પછી માત્ર બે મિનિટ બારી બહાર આકાશ તરફ જોઈ રહેવું, ઊંડા શ્વાસ લેવા કે સ્ક્રીન બંધ કરીને ખુરશી પર ઢીલા બેસવું — આ નાનકડી ક્ષણો મગજના કોર્ટિસોલ હોર્મોનને કાબૂમાં રાખે છે. થાકનો ઢગલો થાય તે પહેલાં જ એમાંથી બે પાવડા કચરો બહાર ફેંકી દેવાનો આ રસ્તો છે.

બેંગલુરુ કે અમદાવાદની કોઈ આઈટી ઓફિસમાં બેઠેલા રોનકભાઈને જુઓ. સવારે નવથી રાત્રે આઠ વાગ્યા સુધી પીઠ વાળીને લેપટોપ સામે બેઠા છે. એક ઝૂમ કોલ પતે એટલે તરત બીજો કોલ શરૂ. વચ્ચે લંચ પણ સ્ક્રીન સામે સેન્ડવિચ ચાવીને લેવાય. સાંજે ઘરે પહોંચે ત્યારે એ માત્ર થાકેલા નથી હોતા, સાવ સુકાઈ ગયેલા લાકડા જેવા હોય છે. જો રોનકે દરેક બેઠક પત્યા પછી બે મિનિટ માટે આંખો મીંચી લીધી હોત, ફોન જોયા વગર એક ગ્લાસ પાણી ધીમેથી પીધું હોત, તો એનો દિવસ ખાલી ન થયો હોત. આ બે મિનિટની આદત કોઈ પ્રોજેક્ટ ધીમો નથી પાડતી, માણસને સાબૂત રાખે છે.

આખું વહાણ ડૂબી જાય પછી પંપ લગાવવાનો કોઈ અર્થ નથી. બળેલા મગજને વીકએન્ડ નહીં, દર કલાકે બે મિનિટનો શ્વાસ બચાવે છે.