માનસિક વિરોધાભાસ પદ્ધતિ

ખાલી પોઝિટિવ વિચારો કરવાથી જિંદગી બદલાતી નથી. સફળતાના દિવાસ્વપ્નો જોવાથી મગજને લાગે છે કે લક્ષ્ય મેળવી લીધું છે, એટલે શરીર ઢીલું પડી જાય છે. જર્મન મનોવૈજ્ઞાનિક ગેબ્રિએલ ઓટિંગેને આ ખુમારી ઉતારવા માટે એક નક્કર સાધન આપ્યું: મેન્ટલ કોન્ટ્રાસ્ટિંગ. સીધો નિયમ છે. પહેલા તમારા સપનાની કલ્પના કરો, અને પછી તરત જ એ સપનાની આડે ઊભેલા કડવા વાસ્તવિક અવરોધને આંખો સામે લાવો. ઈચ્છા અને વાસ્તવિકતા વચ્ચેનો આ ઘર્ષણ જ સાચો એન્જિન છે.

આ કોઈ નકારાત્મક વિચારસરણી નથી. મોટાભાગના પ્રેરણાદાયી પુસ્તકો કહે છે કે બસ સારા પરિણામોની કલ્પના કરો. વિજ્ઞાન કહે છે કે આ અર્ધસત્ય છે. જ્યારે તમે માત્ર ભવ્ય પરિણામ વિચારો છો, ત્યારે તમારી ઊર્જા ઘટી જાય છે. પણ જ્યારે તમે સુવર્ણ ભવિષ્યની સાથે રસ્તાના ખાડાઓ પણ સરખાવો છો, ત્યારે મગજ યોજના બનાવવાનું શરૂ કરે છે. કઈ અડચણ પહેલા આવશે અને એને કઈ રીતે પાર કરવી, એ સ્પષ્ટ થાય છે.

ધારો કે રાજેશભાઈને પોતાના મકાનના દસ્તાવેજ માટે તાલુકા પંચાયત કે સબ-રજિસ્ટ્રારની સરકારી કચેરીમાંથી એનઓસી મેળવવી છે. પોઝિટિવ વિચારવાળા રાજેશભાઈ મનમાં રાજી થાય છે કે સાહેબ ફાઈલ જોશે, ખુશ થઈને સહી કરી આપશે અને સાંજ સુધીમાં કામ પતી જશે. આ ભ્રમ છે. સરકારી બાબુશાહી આવા સપનાઓ પર હસે છે. વાસ્તવિકતા એ છે કે બાબુ ટેબલ પર નહીં હોય, પટાવાળો ફાઈલ ગાયબ હોવાનું કહેશે અને સર્વર ડાઉન હશે.

જો રાજેશભાઈ માનસિક વિરોધાભાસ વાપરે તો તે તૈયાર થઈને નીકળશે. સપનું એ છે કે કાગળ હાથમાં આવે, પણ વાસ્તવિકતા એ છે કે ક્લાર્ક ત્રણ વાંધા કાઢશે. એટલે રાજેશભાઈ ઘેરથી જ નિયમોની ઝેરોક્ષ, આધાર કાર્ડની વધારાની કોપી અને બે કલાક લાઈનમાં ઊભા રહેવાની ધીરજ લઈને જશે. બાબુ બહાનું કાઢશે ત્યારે રાજેશભાઈ હાર માનીને પાછા નહીં ફરે, કારણ કે એમણે આ અડચણ પહેલેથી જ મનમાં માપી લીધી હતી.

ખાલી સપનાં જોનારા ખુરશી પર બેઠા બેઠા થાકી જાય છે, રસ્તાના પથ્થરો ગણનારા જ મંજિલે પહોંચે છે.