ટ્યુરિંગ પૂર્ણતા

કોઈ પણ સિસ્ટમમાં ગણતરી કરવાની ક્ષમતા કેટલી છે? આ સવાલ ટેકનોલોજીનો પાયો છે. જો કોઈ નિયમોની વ્યવસ્થા કે પ્રોગ્રામિંગ ભાષા દુનિયાના કોઈપણ કમ્પ્યુટર જેવી જ ગણતરીઓ ઉકેલી શકે, તો તેને ‘ટ્યુરિંગ કમ્પ્લીટ’ કહેવાય. અર્થાત્, પૂરતો સમય અને મેમરી આપો તો તે સિદ્ધાંત મુજબ કોઈપણ તાર્કિક સમસ્યા ઉકેલી શકે. બ્રિટિશ ગણિતશાસ્ત્રી એલન ટ્યુરિંગે ૧૯૩૬માં એક કાલ્પનિક મશીનની કલ્પના કરી હતી. આજે તમારા ફોનમાં ચાલતું સોફ્ટવેર હોય કે વિશાળ સુપરકમ્પ્યુટર, બંનેની અંતિમ ગણતરી શક્તિનો પાયો આ એક જ સ્કેલ પર મપાય છે.

આ વિચાર માત્ર કોડિંગની ચોપડીઓ પૂરતો સીમિત નથી. એ જીવન અને વ્યવસ્થા માટે એક ઉત્તમ ચશ્મા છે. ઘણી વાર આપણે સાદા લાગતા સાધનોને સામાન્ય સમજી બેસીએ છીએ, પણ એ આખી દુનિયા ચલાવી શકે એટલા સક્ષમ નીકળે છે. માઈક્રોસોફ્ટ એક્સેલ કે વીડિયો ગેમની નાની દુનિયા પણ તકનીકી રીતે ટ્યુરિંગ પૂર્ણ બની શકે છે. જ્યાં શરતો મુકાય, ડેટા સચવાય અને લૂપમાં નિર્ણયો લેવાય, ત્યાં આખી સમાંતર વ્યવસ્થા ઊભી થઈ જાય છે. સાદગી નીચે છુપાયેલી પ્રચંડ તાકાત પારખવાની આ કળા છે.

ન્યૂ જર્સી કે લંડનમાં વસતા આપણા એનઆરઆઈ ગુજરાતીઓને જુઓ. કાયદાકીય કાગળો, મોર્ટગેજના હપ્તા, મોટેલનું સંચાલન અને ગ્રોસરી સ્ટોરનો હિસાબ. પિન્ટુભાઈ પાસે આ બધું સંભાળવા કોઈ મોંઘું એન્ટરપ્રાઈઝ સોફ્ટવેર નથી. એમની પાસે માત્ર એક પીળો ચોપડો અથવા એક્સેલની જૂની સ્પ્રેડશીટ છે. જો પિતાજીની તબિયત બગડે તો ટિકિટ બુક કરવી, જો ડોલરનો ભાવ વધે તો હૂંડી મોકલવી. આખી જિંદગીના નિર્ણયો આ બે-ત્રણ સામાન્ય નિયમોથી ઉકેલાઈ જાય છે. સિસ્ટમ દેખાવે દેશી લાગે, પણ ક્ષમતાની દ્રષ્ટિએ આખી કંપની ચલાવી જાણે છે.

સવાલ એ નથી કે સાધન કેટલું ચમકદાર કે આધુનિક છે. પ્રશ્ન એ છે કે તે જટિલ વાસ્તવિકતાને પ્રોસેસ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે કે નહીં? માણસો હજારો ડોલરની એપ ખરીદીને પણ ગૂંચવાયેલા રહે છે. જ્યારે વ્યવહારુ વેપારી પાંચ સાદા તર્કના જોરે સાત સમંદર પાર પોતાનું સામ્રાજ્ય સજ્જડ ગોઠવી દે છે. સાચી તાકાત ટૂલ્સના શો-ઓફમાં નથી, સિસ્ટમની અંદર પડેલા તાર્કિક સાર્વત્રિક સામર્થ્યમાં છે.

જે વ્યવસ્થા સામાન્ય નિયમોથી જિંદગીના મોટામાં મોટા કોયડા ઉકેલી શકે, તે જ ખરી અર્થમાં પૂર્ણ છે.