મોભાનું જૂથ

માણસ માત્ર રોટલા અને રૂપિયા માટે નથી જીવતો. તેને સામાજિક આદર જોઈએ છે. જર્મન સમાજશાસ્ત્રી મેક્સ વેબરે આ વાત બહુ સ્પષ્ટ રીતે સમજાવી હતી. તેમણે વર્ગ અને મોભા વચ્ચેનો ભેદ પાડ્યો. વર્ગ નક્કી થાય છે તમારા ખિસ્સામાં કેટલા પૈસા છે તેનાથી. પણ મોભાનું જૂથ નક્કી થાય છે જીવનશૈલી, ખાનદાની રીતભાત અને અદ્રશ્ય નિયમોથી. આ એક એવું વર્તુળ છે જ્યાં પ્રવેશ માત્ર ધનવાન હોવાથી નથી મળતો. ત્યાં ચોક્કસ સંસ્કૃતિનું સભ્યપદ જોઈએ.

આવા જૂથો પોતાની આસપાસ એક કાલ્પનિક દીવાલ ચણી લે છે. તેમનાં કપડાં અલગ હોય, બોલવાની ભાષા અલગ હોય અને વિનોદ પણ જુદો હોય. બહારના માણસ પાસે અઢળક સંપત્તિ હોય તો પણ આ લોકો તેને પોતાનો નથી ગણતા. તેને નવો સવંગો ગણીને હસી કાઢે છે. મોભાનું જૂથ સત્તા કે ધન કરતાં પ્રતિષ્ઠાના જોરે જીવે છે. તેઓ નક્કી કરે છે કે સન્માન કોને આપવું અને કોને અછૂત રાખવો.

ભારતીય ક્રિકેટના ઈતિહાસમાં આ ખેલ બરાબર જોવા મળ્યો છે. આઝાદી પહેલાં અને પછીના અમુક દાયકાઓ સુધી ભારતીય ક્રિકેટ ટીમ મુંબઈના ચોક્કસ ક્લબો અને દિલ્હી-ચેન્નાઈના અંગ્રેજી બોલતા એલિટ વર્ગની જાગીર હતી. બ્રેબોર્ન સ્ટેડિયમ કે સીસીઆઈના લાઉન્જમાં બેસનારા લોકોનું આ એક બંધિયાર મોભાનું જૂથ હતું. બહારના નાના શહેરનો છોકરો ભલે ગમે તેટલો સારો લેગ સ્પિન નાખતો હોય, પણ જો તેની અંગ્રેજી ઉચ્ચારણ બરાબર ન હોય તો તે આ જૂથમાં ક્યારેય સ્વીકારાતો નહોતો. તેની રમત ગૌણ બની જતી અને તેની પૃષ્ઠભૂમિ મુખ્ય.

પછી નાના શહેરોના ખેલાડીઓએ મેદાન પર પરિણામ આપીને આ જૂથના કાચના દરવાજા તોડી નાખ્યા. મોભાનું જૂથ પોતાની જાતને ઊંચી સાબિત કરવા બીજાને નીચા જોવાની જૂની માનસિકતા પર ટકેલું રહે છે. જ્યારે પણ કોઈ જૂથ તમારી કાબેલિયત જોવાને બદલે તમે કઈ ચમચીથી ખાઓ છો તે તપાસવા લાગે, ત્યારે સમજી લેવું કે તમે એક બંધ મોભાના વર્તુળની બહાર ઊભા છો. આવા બંધ જૂથો ક્યારેય ક્રાંતિ નથી કરતા, ફક્ત દરવાજા બંધ કરીને અહંકાર સાચવે છે.

દરવાજો બંધ રાખીને બેસવાથી મહેલ પવિત્ર નથી રહેતો, ફક્ત બહાર નીકળવાનો રસ્તો ભૂલાઈ જાય છે.