સ્પ્લિન્ટર લિસ્ટ પદ્ધતિ

મોટા કામનું વજન માણસને અંદરથી કચડી નાખે છે. સામે વીસ કામનું આખું કાગળિયું પડ્યું હોય ત્યારે મગજ કામ કરવાનું બંધ કરી દે છે. આ સ્થિતિને ટાળવા માટે એક સરળ નિયમ છે: આખી યાદીમાંથી માત્ર એક નાનકડી ફાંસ જેવો ટુકડો અલગ કાઢો. તેને ‘સ્પ્લિન્ટર લિસ્ટ’ કહેવાય છે. સ્પ્લિન્ટર એટલે લાકડામાંથી નીકળેલી નાની કરચ. મૂળ મોટી યાદી તમારી જગ્યાએ પડી રહેશે, પણ તમારું ધ્યાન માત્ર એ ત્રણ કે ચાર તાત્કાલિક નાના કામો પર જ રહેશે. આ આળસ ભાંગવાની સૌથી વ્યવહારુ રીત છે.

આ વિચાર સમય વ્યવસ્થાપન અને પ્રોડક્ટિવિટીના સાહિત્યમાંથી આવે છે. જ્યારે મુખ્ય યાદી ડરામણી બની જાય, ત્યારે માણસ મુલતવી રાખવાની બીમારીમાં સપડાય છે. મગજને આખી યાદી જોઈને લાગે છે કે આ પર્વત ક્યારેય ચડાશે નહીં. મનોવિજ્ઞાન કહે છે કે માણસનું ધ્યાન મર્યાદિત હોય છે. જો તમે મુખ્ય યાદીમાંથી પંદર મિનિટમાં પતી જાય તેવા બે-ત્રણ ટુકડા અલગ ચબરખી પર નોંધી લો, તો ભાર અડધો થઈ જાય છે. કરચ નાની હોય તો જ આંગળીમાં પકડાય છે.

આ પદ્ધતિ કોઈ સંતગીરી નથી, ચોખ્ખો વ્યવહારુ હિસાબ છે. માણસ જ્યારે દિવસની શરૂઆત મોટી ડાયરી ખોલીને કરે છે, ત્યારે અડધી શક્તિ શું કરવું અને શું ન કરવું તેના મૂંઝવણમાં ખર્ચાઈ જાય છે. પરિણામે સૌથી સહેલું કામ પકડીને બેસી રહે છે અથવા મોબાઈલ મચડવા લાગે છે. સ્પ્લિન્ટર લિસ્ટ આ ભ્રમ તોડે છે. તે તમને કહે છે કે આખા વહાણનો બોજ બાજુ પર મૂકો, અત્યારે માત્ર સામે પડેલું નાનું દોરડું ખેંચી લો.

સૌરાષ્ટ્રના કોઈ ગામડાની સહકારી મંડળી કે દૂધ ડેરીની ઓફિસ જુઓ. સવારના આઠ વાગ્યે મંત્રી પાસે ઓડિટના કાગળો, ખાતરની નવી રસીદો, સાધનોની ખરીદી અને સેંકડો ખેડૂતોના હિસાબની જાડી ફાઈલોનો ઢગલો પડ્યો હોય. જો એ આખી ફાઈલ સામે જોઈને બેસશે તો સાંજ સુધી કશું નહીં પતે. હોશિયાર મંત્રી એક નાની ચબરખી કાઢે છે. તેના પર માત્ર ત્રણ લીટી લખે: ‘પહેલાં પાંચ ખેડૂતોની રકમ જમા કરવી, કાલના દૂધનું ફેટ રજિસ્ટર તપાસવું અને ટેન્કરવાળાની સહી લેવી.’ આ ત્રણ પતી જાય એટલે ચબરખી કચરાટોપલીમાં. બાકીની ફાઈલ પછી જોવાય.

જીવનના અટવાયેલા મોટા પ્રોજેક્ટ્સ આવી જ નાની ચબરખીઓથી આગળ વધે છે. જ્યારે પણ કામનો ડુંગર સામે દેખાય, ત્યારે પાવડો લઈને આખો પર્વત ખોદવા ન બેસાય. તેમાંથી એક નાનો પથ્થર હાથમાં લેવો પડે.

મોટી યાદીઓ અહંકાર સંતોષે છે, નાની ચબરખીઓ કામ પૂરું કરે છે.