આધ્યાત્મિક તાપણું

મોટો લાકડાનો ભારો સીધો સળગતો નથી. ચૂલામાં પહેલાં સૂકાં પાંદડાં, સૂકી સળીઓ અને છોતરાં મૂકવાં પડે છે. આ નાની સળીઓને અંગ્રેજીમાં કિંડલિંગ કહે છે. તે ઝડપથી આગ પકડે છે અને ધીમે ધીમે જાડા લાકડાને તપાવે છે. આધ્યાત્મિક કિંડલિંગ પણ બરાબર આવું જ કામ કરે છે. અંદરની મોટી જ્ઞાનપ્રાપ્તિ કે સ્થિરતા અચાનક આકાશમાંથી પડતી નથી. તે નાના, સૂક્ષ્મ અને નિયમિત અનુભવોમાંથી ધીમે ધીમે તૈયાર થતી આંતરિક ઊર્જા છે.

આ વિચાર સમકાલીન ચિંતન અને માનસશાસ્ત્રના લેખોમાંથી વહેતો થયો છે. આ કોઈ એક સંશોધકનું પેટન્ટ કરાવેલું નામ નથી, પણ જીવન જીવવાની જૂની વ્યવહારુ રીત છે. માણસ જ્યારે માનસિક રીતે ભાંગી પડે છે ત્યારે કોઈ ભારેખમ શાસ્ત્ર તેને બચાવી શકતું નથી. કટોકટી વખતે મન જે બળ વાપરે છે, તે વર્ષોથી એકઠા કરેલા શાંત ક્ષણોના નાના ટુકડાઓમાંથી આવે છે. દરરોજ પાંચ મિનિટનું મૌન, એક ઊંડો શ્વાસ કે કોઈ સ્વાર્થ વગર કરેલું નાનું કામ એ ચેતનાનું નાનું બળતણ છે.

આ વાત દલાલ સ્ટ્રીટના ખેલાડીઓ માટે સૌથી વધુ સાચી પડે છે. માર્કેટ જ્યારે દરરોજ ઉપર ચડતું હોય ત્યારે બધા મહાન ફિલોસોફર લાગે છે. ખરી કસોટી ત્યારે થાય છે જ્યારે સ્ક્રીન પર લોહીની નદીઓ વહેતી હોય. ધારો કે કાંતિભાઈ શેરબજારમાં મોટા પોર્ટફોલિયોનું સંચાલન કરે છે. માર્કેટ ક્રેશ થાય અને કરોડો રૂપિયા ધોવાઈ જાય ત્યારે મોટાભાગના ટ્રેડર બ્લડ પ્રેશરની ગોળીઓ ગળે છે અથવા ગભરાઈને સસ્તામાં માલ વેચી મારે છે. જે માણસ અંદરથી સાવ ખાલી છે, તે બહારના ભૂકંપમાં સૌથી પહેલાં તૂટે છે.

કાંતિભાઈ જો વર્ષોથી પોતાના મનને સાક્ષીભાવે જોવાની ટેવ પાળતા આવ્યા હોય, તો આ મોટો આંચકો તેમને પછાડી શકતો નથી. તેઓ સ્ક્રીન પર આંકડા લાલ થતા જુએ છે, પણ પોતાનો શ્વાસ ગુમાવતા નથી. આ સ્થિરતા એ દિવસે સવારે નથી આવી. આ તો રોજ સવારે સ્ક્રીન ચાલુ કર્યા પહેલાં શાંતિથી બેસવાની, નફા-નુકસાનથી પર રહેવાની નાની નાની ટેવોનું પરિણામ છે. એ નાના સૂકા તણખલાઓએ તેમના અંદર એવું તાપણું તૈયાર કર્યું છે જે બહારની કોઈ પણ બરફીલી ઠંડીમાં તેમને જાળવી રાખે છે.

જ્યારે આખું જંગલ ભડકે બળે ત્યારે પાણી શોધવા ન જવાય; ઠંડા રહેવાની આગ અંદર પહેલેથી સળગતી હોવી જોઈએ.