પડકારરૂપ પ્રાવીણ્ય

જ્યારે પરિસ્થિતિ આરામદાયક બની જાય, ત્યારે માણસ વિચારવાનું બંધ કરી દે છે. રોજિંદી ઘટમાળમાં ગોઠવાઈ ગયેલી વ્યવસ્થા ભૂલો પકડવામાં નિષ્ફળ નીવડે છે. આવા સમયે સાચી કુશળતા શાંતિ જાળવવામાં નથી, પણ જાણીજોઈને હલચલ મચાવવામાં છે. કોઈ સ્થાપિત પ્રથાને અચાનક રોકી દેવી, જાણીજોઈને કોઈ અનપેક્ષિત અવરોધ ઊભો કરવો અને લોકોને જુદી રીતે વિચારવા મજબૂર કરવા. આને વિચારક ફ્રેન્ક બેરેટે જાઝ સંગીતના અભ્યાસ પરથી પડકારરૂપ પ્રાવીણ્ય તરીકે ઓળખાવ્યું. જાઝ સંગીતકારો સુરક્ષિત ધૂનને જાણીજોઈને તોડી નાખે છે, જેથી નવું સર્જન થઈ શકે.

આ કોઈ તોડફોડ નથી. આ એક સભાન, ઉચ્ચ કક્ષાની દખલ છે. મોટાભાગના નેતાઓ વ્યવસ્થાને સરળ બનાવવામાં જિંદગી કાઢી નાખે છે. પણ અતિશય સરળતા સંવેદના મારી નાખે છે. ટીમને લાગે છે કે બધું બરાબર ચાલે છે, પણ હકીકતમાં તેઓ યાંત્રિક બની ગયા હોય છે. પડકારરૂપ પ્રાવીણ્ય એટલે નિયમિતતાના વહેણમાં એક મોટો પથરો ફેંકવો. લોકોને પોતાની આવડતનો નવો છેડો શોધવા માટે વિવશ કરવા.

આપણી સરકારી કે ખાનગી બેંકોમાં આ દ્રશ્ય સામાન્ય છે. લોન મંજૂર કરતી ટીમ વર્ષોથી એક જ ઢાંચામાં ફાઈલો ક્લિયર કરે છે. સિબિલ સ્કોર સારો હોય અને પેપર્સ પૂરા હોય એટલે સહી થઈ જાય. એક દિવસ નવો મેનેજર આવે છે. તે સૌથી સલામત દેખાતી દસ ફાઈલો અચાનક અટકાવી દે છે. તે કહી દે છે કે આજે આવકના પરંપરાગત કાગળો ભૂલી જાઓ અને અરજદારના રોકડ વહેવારની ખાનગી તપાસ કરો. ટીમમાં અફરાતફરી મચી જાય છે. બધા બબડાટ કરે છે. પણ એ જ કવાયતમાં બહાર આવે છે કે બે મોટી કંપનીઓ બોગસ બિલોના આધારે કરોડોની લોન ઉપાડવાની તૈયારીમાં હતી.

આરામ એ બુદ્ધિનો સૌથી મોટો દુશ્મન છે. જ્યારે કોઈ સંસ્થા નિયમો પાળવાને જ પોતાની અંતિમ સિદ્ધિ માની લે, ત્યારે તેનું પતન નજીક હોય છે. એવા સમયે માત્ર સૂચનાઓ આપવાથી કશું વળતું નથી. તમારે સિસ્ટમને એવો આંચકો આપવો પડે જે તેને જગાડી દે.

જે પાણી વહેતું રહેવા છતાં ગંધાવા માંડે, તેમાં પથરો મારવો એ ઉપદ્રવ નથી પણ આવશ્યક સફાઈ છે.