સકારાત્મક ખુશફેમીનો ભ્રમ

સિદ્ધિ મેળવ્યા પહેલાં જ તેની સફળતાની મીઠાશ માણી લેવી એ માનસિક રોગચાળો છે. પોઝિટિવ ઇન્ડલ્જિંગ એટલે ભવિષ્યના સુખદ પરિણામોના માત્ર દિવાસ્વપ્નો જોતા રહેવું. આપણે આંખો મીંચીને કલ્પના કરીએ છીએ કે લક્ષ્ય પ્રાપ્ત થઈ ગયું છે, સ્ટેજ પર તાળીઓ પડી રહી છે અને આપણો વિજય થઈ ચૂક્યો છે. આ કલ્પના ક્ષણિક આનંદ જરૂર આપે છે, પણ એ જ ક્ષણે તે પગ નીચેની વાસ્તવિક જમીન છીનવી લે છે. વ્યક્તિ વર્તમાનના પથ્થરો જોવાનું ભૂલીને ભવિષ્યના ગુલાબની સુગંધમાં ખોવાઈ જાય છે.

આ વિચાર મનોવૈજ્ઞાનિક ગેબ્રિએલ ઓટિંગેને વર્ષ ૨૦૦૦ના એક શોધનિબંધમાં રજૂ કર્યો હતો. એમણે સ્પષ્ટ સાબિત કર્યું કે માત્ર હકારાત્મક કલ્પનાઓમાં રાચવું એ ખરેખર પ્રગતિનો દુશ્મન છે. જ્યારે મગજ ભવિષ્યની સફળતાને જીવી લે છે, ત્યારે શરીર માની બેસે છે કે યુદ્ધ જીતાઈ ગયું. પરિણામે, જરૂરી મહેનત માટે શરીરમાં જે હોર્મોનલ ઉર્જા અને સક્રિયતા પેદા થવી જોઈએ, તે સાવ મંદ પડી જાય છે. પોઝિટિવ થિંકિંગની દુકાન ચલાવતા ગુરુઓ આ આખી વાર્તાનો અડધો જ ભાગ વેચે છે.

આ ભ્રમ માણસને આળસુ બનાવે છે. રસ્તામાં આવનારા અવરોધોનો સામનો કરવાની યોજના ઘડવાને બદલે મગજ માત્ર મીઠા પરિણામોની લિજ્જત માણવામાં વ્યસ્ત રહે છે. વિજયના સપના જોવામાં કશું ખોટું નથી, પરંતુ જો તેની સાથે વાસ્તવિકતાના ખાડાટેકરા ન દેખાય, તો એ માત્ર માનસિક અફીણ છે. સાચું મનોબળ ત્યારે જ જાગે જ્યારે ભવિષ્યની સફળતાની સાથે વર્તમાનની મુશ્કેલીઓની તુલના કરવામાં આવે.

મુંબઈની લોકલ ટ્રેનમાં રોજ ધક્કા ખાતો એક કારકુન આ માનસિકતાનું જીવંત ઉદાહરણ છે. બોરીવલીથી ચર્ચગેટ જતાં જતાં તે રોજ કલ્પના કરે છે કે એક દિવસ પોતાની પાસે લક્ઝરી કાર હશે અને તે ડ્રાઈવર સાથે એરકન્ડિશન્ડ કેબિનમાં સફર કરશે. આ સપનું એટલું મીઠું લાગે છે કે તે સ્ટેશન પર ઉતરીને વધારાના કલાક મહેનત કરવાની કે નવી આવડત શીખવાની દરકાર કરતો નથી. સાંજે ટ્રાફિક જામમાં બસમાં લટકેલો યુવાન ફાઈવ-સ્ટાર હોટલના સપના જોઈને ખુશ થાય છે, પણ બાકી રહેલા પ્રોજેક્ટનું કામ અધૂરું મૂકી દે છે.

સપના વિના ક્યારેય કોઈ નવો રસ્તો બનતો નથી, પણ રસ્તો સપના જોવાથી નહીં, પાવડો ચલાવવાથી બને છે. પરિણામને વહેલું માણી લેવાનો લોભ અસલ સંઘર્ષની ધાર બુઠ્ઠી કરી નાખે છે.

સિદ્ધિની મીઠાશ જીત્યા પહેલાં ચાખી લેશો, તો રસ્તામાં લડવાની ભૂખ જ મરી જશે.