પિંચ-ક્રંચ મોડેલ

કોઈપણ સંબંધ કે ભાગીદારી રાતોરાત તૂટતી નથી. એ તૂટતા પહેલાં નાના સંકેતો આપે છે. પિંચ-ક્રંચ મોડેલ આ જ સત્યને સમજાવે છે. બે માણસો સાથે કામ શરૂ કરે ત્યારે અઘોષિત અપેક્ષાઓ હોય છે. બધું બરાબર ચાલે છે, પણ અચાનક એક પક્ષ બીજાની નાની સીમા ઓળંગે છે. આ પહેલો ખટકો છે—'પિંચ'. નાની વાત, પણ ખૂંચે ખરી. મોટા ભાગના લોકો આ પિંચ ગળી જાય છે. સંઘર્ષ ટાળવા માટે મોં સીવી લે છે. પણ અંદર કચવાટ સંગ્રહાય છે. અંતે એક દિવસ ભડકો થાય છે—તે 'ક્રંચ'.

આ મોડેલ ૧૯૭૦ના દાયકામાં ઓર્ગેનાઇઝેશનલ સાયકોલોજિસ્ટ જોન શેરવુડ અને જોન ગ્લાઇડવેલે આપ્યું હતું. કોર્પોરેટ જગતમાં ભાગીદારીઓ અને ટીમો કેમ વિખેરાઈ જાય છે, તેનો આ સચોટ નકશો છે. શેરવુડ કહે છે કે જ્યારે પહેલો પિંચ અનુભવાય, ત્યારે જ ટેબલ પર બેસીને નિયમો ફરી નક્કી કરી લેવા જોઈએ. તેને રી-નેગોશિયેશન કહે છે. જો તમે પિંચ વખતે ચુપ રહ્યા, તો સંબંધ સીધો ક્રંચ તરફ ધકેલાય છે. ક્રંચ આવ્યા પછી માત્ર બે જ રસ્તા બચે છે: કાં તો કડવાશ સાથે છૂટાછેડા, અથવા મજબૂરીભરી અણગમતી સમાધાનકારી શરણાગતિ.

આપણે ત્યાં સંબંધો સાચવવાની ઘેલછામાં પિંચ છુપાવવાની જૂની બીમારી છે. વ્યાવસાયિક જગતમાં આ આદત જીવલેણ સાબિત થાય છે. ભારતીય ઉદ્યોગજગતમાં બે મિત્રો કે પિતરાઈઓ કરોડો રૂપિયાનું સ્ટાર્ટઅપ શરૂ કરે છે. શરૂઆતમાં બધું રોમેન્ટિક હોય છે. પછી એક પાર્ટનર રોજ બે કલાક મોડો આવે છે અથવા હિસાબમાં પારદર્શિતા નથી રાખતો. આ બીજો પાર્ટનર મનમાં દાંત ભીંસીને સહન કરે છે, કારણ કે 'સંબંધ ન બગડે'. ધીમે ધીમે ખટકા વધતા જાય છે. એક દિવસ બોર્ડ મીટિંગમાં ગાળાગાળી થાય છે, કંપની વેચાઈ જાય છે અને વાત કોર્ટની સીડીઓ ચડી જાય છે.

સમસ્યા મતભેદ નથી, સમસ્યા મતભેદ પર સમયસર વાત ન કરવાની કાયરતા છે. પિંચ એ ચેતવણીની ઘંટડી છે. એ ઘંટડી વાગે ત્યારે જ બ્રેક મારીને વાટાઘાટો કરી લો તો ગાડી પાટા પર રહે. જો તમે એ અવાજ દબાવી દેશો, તો આગળ જઈને એક્સિડન્ટ નક્કી છે.

નાની કણી આંખમાં હોય ત્યારે જ કાઢી લેવી સારી; પથ્થર બન્યા પછી આખી આંખ ગુમાવવી પડે છે.