સોયના નાકા જેટલી ખામી

ઉદ્યોગ જગતમાં આ એક જાણીતી ટેકનિકલ સમસ્યા છે. જ્યારે ધાતુ, પ્લાસ્ટિક કે સિરામિક પર રંગ અથવા રક્ષણાત્મક પડ ચડાવવામાં આવે, ત્યારે અંદર ફસાયેલી હવા કે અશુદ્ધિને લીધે સપાટી પર સોયના નાકા જેવું અદ્રશ્ય કાણું પડી જાય છે. બહારથી જોતાં ચમકદાર વસ્તુ એકદમ સાંગોપાંગ લાગે. પણ એ સૂક્ષ્મ છિદ્ર વાતાવરણના ભેજ અને કાટને અંદર જવાનો ચોરદરવાજો આપે છે. આખું માળખું બહારથી અડીખમ દેખાય અને અંદરથી સડીને ખતમ થઈ જાય.

આ વિચાર કોઈ મેનેજમેન્ટ ગુરુના મગજની ઉપજ નથી. તે મેન્યુફેક્ચરિંગ અને મટિરિયલ્સ એન્જિનિયરિંગનો રોજિંદો માથાનો દુખાવો છે. કોઈ એક વ્યક્તિએ આ શબ્દ બનાવ્યો નથી, પણ ગુણવત્તા નિયંત્રણના નિષ્ણાતો દાયકાઓથી જાણે છે કે સૌથી મોટો વિનાશ બહારની તિરાડ નથી કરતી, અંદર રહી ગયેલો નાનકડો હવાપો કરે છે.

આપણે આ ભૂલ દરેક સિસ્ટમમાં કરીએ છીએ. મોટી આફતો પર આપણી નજર તરત પડે છે, પણ પાયામાં રહી ગયેલી રજકણ જેવી ચૂક આપણને દેખાતી નથી. પછી જ્યારે આખી વ્યવસ્થા એકાએક પડી ભાંગે, ત્યારે આપણે કિસ્મતને દોષ દઈએ છીએ. ખરી મુશ્કેલી એ હતી કે આપણે ચમક જોઈને ખુશ થતા રહ્યા અને સપાટી નીચે ધીમે ધીમે ફેલાતા કાટની પરવા ન કરી.

ક્રિકેટની રમતમાં આ રોજ બને છે. ટીમ કાગળ પર અજેય લાગે. કરોડો રૂપિયાના કરાર, અદ્ભુત ફિટનેસ અને હાઈ-પ્રોફાઈલ કોચ. પણ ડ્રેસિંગ રૂમમાં કોઈ એક સિનિયર ખેલાડીનો અહંકાર કે ટીમ સિલેક્શનમાં એક નાની તરફેણબાજી એ સોયના નાકા જેવો છિદ્રાળુ દોષ છે. વર્લ્ડ કપની સેમિફાઇનલ જેવી નિર્ણાયક ક્ષણે આખી બેટિંગ લાઈન-અપ પત્તાના મહેલની જેમ ઢળી પડે છે, ત્યારે ખબર પડે છે કે અંદરથી પોલાણ ક્યારનુંય શરૂ થઈ ચૂક્યું હતું.

જે જહાજને મોટા તોફાનો ડુબાડી નથી શકતા, તેને તળિયે પડેલું અદ્રશ્ય કાણું શાંત સમુદ્રમાં ડુબાડી દે છે.