પિંક મેટર મેનિપ્યુલેશન

મગજની વાત આવે ત્યારે આપણે તર્કની, ગ્રે મેટરની વાત કરીએ છીએ. પણ માણસ તર્કથી નહીં, લાગણીથી ચાલે છે. અમેરિકન જાસૂસી સંસ્થા સીઆઈએના પૂર્વ અધિકારી એન્ડ્રુ બુસ્ટામેન્ટેએ આ પદ્ધતિ માટે એક નવો શબ્દ આપ્યો: પિંક મેટર મેનિપ્યુલેશન. પિંક મેટર એટલે આપણું હૃદય, આપણી લાગણીઓ, આપણાં અસુરક્ષિત સંવેદનો. જ્યારે કોઈ શાણો ખેલાડી તમારા મગજના બૌદ્ધિક તર્કને બાયપાસ કરીને સીધો તમારી ભય કે લોભ જેવી લાગણીઓ પર હુમલો કરે, ત્યારે તમે વિચારવાનું બંધ કરીને તાબે થવાનું શરૂ કરો છો.

જાસૂસો દુશ્મન પાસેથી માહિતી કઢાવવા માટે તેની બુદ્ધિ સામે દલીલ નથી કરતા. તેઓ તેની નબળી કડી શોધે છે. તેને શેનો ડર છે? તેને કઈ વાતની લાલચ છે? માણસ જ્યારે લાગણીના વમળમાં ફસાય છે ત્યારે તેનું તાર્કિક મગજ લકવાગ્રસ્ત થઈ જાય છે. સામેવાળો વ્યક્તિ તમારો ભરોસો જીતી લે છે, તમારી લાગણીઓનો ફાયદો ઉઠાવે છે અને તમને ખબર પણ નથી પડતી કે તમારો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે. આ કોઈ શારીરિક બળજબરી નથી. આ માનસિક સંમોહન છે.

દલાલ સ્ટ્રીટ પર આ ખેલ રોજ સવારે નવ વાગ્યે શરૂ થાય છે. કલ્પના કરો, રાજકોટના નરેશભાઈ શેરબજારમાં રોકાણ કરે છે. તેમની સામે કંપનીની બેલેન્સશીટ છે, પીઈ રેશિયો છે. પણ ટેલિગ્રામ ચેનલ પર એક ટિપ આવે છે: ‘આ મલ્ટિબેગર શેર મિસ કર્યો તો જિંદગીભર પસ્તાશો, આવતીકાલે અપર સર્કિટ લાગશે.’ અહીં કંપનીના નફા-નુકસાનની કોઈ ચર્ચા નથી. અહીં સીધો હુમલો નરેશભાઈના પિંક મેટર પર થયો છે. પાછળ રહી જવાનો ડર અને રાતોરાત અમીર બનવાનો લોભ.

નરેશભાઈ ગ્રે મેટર વાપરવાનું ભૂલી જાય છે. તેઓ કોઈ રિસર્ચ વગર જીવનભરની કમાણી એ પેની સ્ટોકમાં નાખી દે છે. સામે બેઠેલો ઓપરેટર તેમની લાગણીઓ સાથે ચેસ રમી ગયો. બજારમાં શેરના ભાવ નથી વેચાતા, માણસોની આશાઓ અને ભય વેચાય છે. આ માત્ર સ્ટોક માર્કેટ પૂરતું નથી. રાજકારણ, જાહેરાતો અને સગાંસંબંધીઓના વ્યવહારોમાં પણ આ જ અદ્રશ્ય સોય ભોંકાય છે. જે ક્ષણે તમે વધુ પડતા ઉત્સાહિત કે ભયભીત થાઓ, સમજી લેવું કે કોઈ તમારા પિંક મેટરનું રિમોટ કંટ્રોલ દબાવી રહ્યું છે.

તર્ક સાથે દલીલ કરનારો તમને હરાવી શકે છે, પણ લાગણી પકડનારો તમને સીધો ખરીદી લે છે.