નીટ વ્યાયામ

જીમમાં જઈને દોડવું કે વજન ઊંચકવું એ જ કસરત નથી. વૈજ્ઞાનિક ભાષામાં એને ફોર્મલ વર્કઆઉટ કહે છે, પણ શરીરની અસલી ઊર્જા ક્યાં ખર્ચાય છે? ઉત્તર છે: 'નીટ' એટલે કે નોન-એક્સરસાઇઝ એક્ટિવિટી થર્મોજેનેસિસ. સવારથી સાંજ સુધી તમે જે હલનચલન કરો છો—ચાલવું, ઊભા રહેવું, સીડી ચડવી, હાથ હલાવીને વાત કરવી કે સાદો કચરો વાળવો—એ બધું આમાં આવે છે. તમે જીમમાં દિવસનો માત્ર એક કલાક ગાળો છો, પણ બાકીના પંદર કલાક શું કરો છો તે તમારા વજન અને સ્વાસ્થ્યનો અસલી ફેંસલો કરે છે.

આ વિચાર અમેરિકાની પ્રખ્યાત માયો ક્લિનિકના એન્ડોક્રિનોલોજિસ્ટ ડૉક્ટર જેમ્સ લેવિને ૧૯૯૦ના દાયકાના અંતમાં લોકપ્રિય બનાવ્યો. એમણે સાબિત કર્યું કે પાતળા અને સ્થૂળ લોકો વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત જીમ નથી, પરંતુ આખો દિવસ સતત સળવળતા રહેવાની આદત છે. જે માણસ દિવસમાં બે કલાક વધારે ઊભો રહે છે, તે કોઈ પણ ડાયટિંગ વગર સેંકડો કેલરી વધારે બાળી નાખે છે. આળસુ શરીર ખુરશી સાથે ચોંટી જાય ત્યારે મેટાબોલિઝમ ધીમું પડી જાય છે.

આધુનિક જીવનશૈલીની સૌથી મોટી છેતરપિંડી એ છે કે આપણે એક કલાક પરસેવો પાડીને માની લઈએ છીએ કે ફરજ પૂરી થઈ ગઈ. પછી આખો દિવસ સોફા પર કે કારની સીટમાં જડાઈ જઈએ છીએ. શરીર આ એક કલાકની લાંચ સ્વીકારતું નથી. માનવ શરીર સતત ધીમી ગતિએ ચાલવા માટે બનેલું છે, દિવસના ત્રેવીસ કલાક પથ્થરની જેમ બેસી રહેવા માટે નહીં.

સૌરાષ્ટ્રના ગામડામાં રહેતા રણછોડભાઈને જુઓ. એમણે જિંદગીમાં ક્યારેય ટ્રેડમિલ કે ડમ્બેલ જોયા નથી. સવારે ખેતરે ચાલીને જવું, પાણીનો ઢાળ વાળવો, ભેંસોને નીરણ નાખવી અને બપોરે દૂધના કેન ઉપાડીને સહકારી ડેરીએ પહોંચાડવા. સાંજે એપીએમસી માર્કેટમાં અનાજની ગુણીઓ વચ્ચે ઊભા ઊભા હિસાબ કરવો. રણછોડભાઈ આખો દિવસ જીમમાં ગયા વગર હજારો કેલરી બાળી રહ્યા છે. સામે પક્ષે, શહેરની ઓફિસમાં એસી કેબિનમાં આખો દિવસ બેસી રહેતો એમનો ભત્રીજો સાંજે જીમમાં દોડીને પણ ફાંદ ઘટાડી શકતો નથી.

જીમનું સભ્યપદ સ્ટેટસ આપે છે, પણ જિંદગીની તંદુરસ્તી આખો દિવસ ચાલતા રહેલા પગમાં છે.