પતંગિયાનું આકર્ષણ

રાતના અંધારામાં દીવો સળગે ત્યારે પતંગિયું તેના તરફ દોડે છે. તે પ્રકાશને ચાહે છે એટલે નહીં, પણ તેની આંતરિક રચના એવી છે કે તે તેજસ્વી વસ્તુથી મોહિત થઈ જાય છે. પરિણામ નક્કી હોય છે: પાંખો બળે છે અને મોત મળે છે. આ વિચાર વ્યવસાય કે મનોવિજ્ઞાનના કોઈ એક ચોક્કસ પુસ્તકમાંથી નથી આવ્યો. આ કુદરતનો જાણીતો નિયમ છે, જેને સમાજ અને કરિયરના નિર્ણયો સમજવા માટે એક રૂપક તરીકે વાપરવામાં આવે છે. ચમકતી ચીજ હંમેશાં હિતકારી હોતી નથી, છતાં માણસ તેની તરફ દોડે છે.

આપણી ચેતના ઘણીવાર સાચી દિશા અને માત્ર દેખાતી ચમક વચ્ચેનો તફાવત ભૂલી જાય છે. જ્યારે કોઈ લક્ષ્ય સમાજમાં અત્યંત ગ્લેમરસ ગણાતું હોય, ત્યારે હજારો લોકો પોતાની સાચી ક્ષમતા તપાસ્યા વગર તેની પાછળ આંધળી દોટ મૂકે છે. પ્રકાશ તરફ જવું ખરાબ નથી, પણ એ પ્રકાશ બલ્બનો છે કે સૂર્યનો, તે સમજવું પડે. કૃત્રિમ પ્રકાશ હંમેશાં ભ્રમ પેદા કરે છે.

દિલ્હીના મુખર્જી નગરમાં કે ગાંધીનગરના સેક્ટરોમાં નજર કરો. લાખો યુવાનો સરકારી નોકરી કે યુપીએસસીની પરીક્ષાની તૈયારીમાં પોતાની જવાની ખર્ચી નાખે છે. લાલ બત્તીવાળી ગાડી, સમાજમાં મળતો ખોટો વટ અને અખબારોમાં છપાતા ટોપર્સના ફોટા એ દીવાની જ્યોત છે. દરેક ઉમેદવાર પોતાને ખાસ માને છે. પંચવર્ષીય યોજનાઓની જેમ ત્રણ, ચાર કે પાંચ પ્રયાસો નીકળી જાય છે. આંકડાની વાસ્તવિકતા ક્રૂર હોય છે, છતાં તે તરફનું ખેંચાણ ઘટતું નથી. આ જ પતંગિયાનું આકર્ષણ છે.

જ્યારે કોઈ ક્ષેત્રમાં સફળતાનો દર નહિવત હોય અને જોખમ જિંદગીના શ્રેષ્ઠ વર્ષો ગુમાવવાનું હોય, ત્યારે વિવેક વાપરવો પડે. આકર્ષણ પોતાની જગ્યાએ છે, પણ આગની ગરમી પાંખો બાળી નાખે તે પહેલાં વાસ્તવિકતા સ્વીકારી લેવી એ જ સાચી સમજદારી છે.

ચમકતી દરેક જ્યોત માર્ગદર્શક નથી હોતી; કેટલીક માત્ર રાખ બનાવવા માટે જ બળતી હોય છે.