મેટ્રોનોમ પદ્ધતિ

ઉતાવળ એ નિષ્ફળતાની સસ્તી જાહેરાત છે. સંગીતના સાધક પાસે એક નાનકડું યંત્ર હોય છે—મેટ્રોનોમ. એ એક સરખા લયમાં ટક-ટક અવાજ કરે. સંગીતકાર અઘરી ધૂન શીખતી વખતે સીધો ઝડપથી વગાડવા નથી બેસતો. એ મેટ્રોનોમની ગતિ ધીમી રાખે છે. એકદમ ધીમી. જ્યાં સુધી આંગળીઓ ભૂલ વગર સાચો સૂર ન પકડે, ત્યાં સુધી સ્પીડ વધારવાની મનાઈ હોય છે. આ પદ્ધતિ માત્ર પિયાનો કે સિતાર પૂરતી નથી, જિંદગીના કોઈપણ હુનરને માસ્ટર કરવાનો પાકો નિયમ છે.

આ વિચાર ક્યારે અને કોણે શરૂ કર્યો એ કોઈ પુસ્તકનો ઈજારો નથી. સંગીતશાસ્ત્રમાં સદીઓથી આ પદ્ધતિ વપરાય છે, પણ આજના કોચિંગ જગતે એને અપનાવી લીધી છે. મૂળ મંત્ર સ્પષ્ટ છે: પહેલાં ચોકસાઈ, પછી ગતિ. મોટાભાગના માણસો શિખાઉ હોવા છતાં ઝડપ પાછળ દોડે છે. પરિણામે ભૂલો એમની આદત બની જાય છે. જ્યારે તમે કોઈ કામ અતિશય ધીમી ગતિએ કરો છો, ત્યારે તમારા મગજને દરેક હિલચાલ તપાસવાનો પૂરો સમય મળે છે.

આ ટેકનીકનું મહત્વ સમજવું હોય તો ભારતીય તીરંદાજી કે શૂટિંગના ખેલાડીઓને જુઓ. પટિયાલાના નેશનલ કેમ્પમાં ઊભેલો એક ઓલિમ્પિક શૂટર ક્યારેય પહેલા દિવસે પચાસ રાઉન્ડ ગોળીઓ ધડાધડ નથી છોડતો. એ કલાકો સુધી માત્ર ટ્રિગર દબાવવાની અને શ્વાસ રોકવાની ક્રિયા ધીમી ગતિએ રિપીટ કરે છે. મેટ્રોનોમના કાંટાની જેમ એ પોતાની હલચલને એક ચોક્કસ લયમાં ઢાળે છે. સ્પીડ પોતાની મેળે આવે છે, જ્યારે ખોટી આદતો સાવ મરી જાય.

આપણે ત્યાં સમસ્યા એ છે કે માણસ શરૂઆતથી જ સુપરફાસ્ટ બનવા માંગે છે. નવો ધંધો હોય, શેરબજારનું ટ્રેડિંગ હોય કે જિમની કસરત, પહેલા અઠવાડિયે જ હીરો બનવાના અભરખા હોય છે. પરિણામે ખોટા ફોર્મ સાથે જીવનભર પછડાટ ખાય છે. મેટ્રોનોમ પદ્ધતિ તમને રોકે છે. એ કહે છે કે સ્પીડ વધારવી એ પુરસ્કાર છે, જે માત્ર ભૂલરહિત ચોકસાઈ પછી જ મળે.

જે માણસ ધીમે રહીને સાચું કરતા શીખી ગયો, એને ઝડપી બનતા કોઈ રોકી શકતું નથી.