મી-પ્રિન્યોર

વેપાર કરવા માટે હવે પેઢી કે ફેક્ટરીની જરૂર નથી રહી. માણસ પોતે જ ઉત્પાદન છે અને પોતે જ સેલ્સમેન. આ વિચારમાંથી નવો શબ્દ જન્મ્યો: ‘મી-પ્રિન્યોર’. આ શબ્દ કોણે પહેલી વાર વાપર્યો તે ચોક્કસ નથી, પણ ૨૦૨૩ આસપાસ વૈશ્વિક આર્થિક અખબારોમાં તે ચર્ચાવા લાગ્યો. આ એવા લોકો છે જેઓ કોઈ કંપનીના વડા નથી, કોઈ કર્મચારી રાખતા નથી. તેઓ પોતાના જ નામને, પોતાની કુશળતાને કે પોતાના રોજિંદા જીવનને બ્રાન્ડ બનાવીને વેચે છે. પોતાનું વ્યક્તિત્વ જ એમની મૂડી છે.

જૂના જમાનામાં વેપારી પેઢી પાછળ છુપાતો હતો. આજના યુગમાં પડદો હટી ગયો છે. યુટ્યુબ પર બોલતો યુવાન હોય, ઈન્સ્ટાગ્રામ પર સલાહ આપતી યુવતી હોય કે પોતાના નામ પર કન્સલ્ટિંગ ચલાવતો સોલોપ્રીન્યોર હોય. આ લોકો કંપની માટે નહીં, પોતાની ઓળખ માટે ગ્રાહક શોધે છે. જ્યારે તમે પોતે જ ઉત્પાદન બની જાઓ છો, ત્યારે તમારી દરેક અંગત પળનું મોનેટાઇઝેશન થઈ શકે છે. એમાં કોઈ બોસ નથી હોતો, પણ એમાં કોઈ રજા પણ નથી હોતી.

આ વિચાર આપણા સંયુક્ત કુટુંબની રચના સાથે સીધો અથડાય છે. ધારો કે રાજકોટના એક સંયુક્ત પરિવારમાં મોટો દીકરો પારિવારિક હાર્ડવેરની દુકાને બેસે છે. નાનો દીકરો ઘરમાં એક ખૂણે કેમેરો ગોઠવીને ‘મી-પ્રિન્યોર’ બની ગયો છે. તે ફિટનેસ અને ડાયેટની સલાહ ઓનલાઇન વેચે છે. દાદા અને પિતા માટે આ વેપાર નથી, માત્ર નવરાશનો નખરો છે. સંયુક્ત કુટુંબ સમૂહમાં માને છે, જ્યારે મી-પ્રિન્યોર માત્ર પોતાના અહંકાર અને અસ્તિત્વ પર ચાલે છે. પરિવાર પૂછે છે કે માલ ક્યાં છે? યુવાન કહે છે કે માલ હું પોતે જ છું.

આ મોડેલની સૌથી મોટી ખામી એ છે કે તમે ક્યારેય સ્વીચ ઓફ નથી કરી શકતા. ફેક્ટરી બંધ થઈ શકે, પણ તમારો ચહેરો બંધ ન થાય. જે દિવસે તમે માંદા પડો કે સોશિયલ મીડિયાથી અળગા થાઓ, તે દિવસે આવક શૂન્ય થઈ જાય છે. તમારી ઓળખ એ જ તમારો વ્યવસાય છે, એટલે ઓળખ પર આવતી દરેક ટીકા સીધી ધંધાકીય નુકસાની બની જાય છે. કંપની વિનાનો વેપારી દેખાવમાં સ્વતંત્ર લાગે છે, પણ હકીકતમાં તે પોતાના જ અરીસાનો ગુલામ બની જાય છે.

જે વેપારમાં માણસ પોતે જ શો-રૂમ બની જાય, ત્યાં અંગત શાંતિ સૌથી પહેલી વેચાઈ જતી હોય છે.