વિરાટ પરિવર્તનકારી હેતુ

કોઈ કંપનીનું મિશન સ્ટેટમેન્ટ વાંચીને તમને ક્યારેય રોમાંચ થયો છે? ક્યારેય નહીં. મોટા ભાગની સંસ્થાઓના ધ્યેય માત્ર વાર્ષિક નફો ૧૦ ટકા વધારવા કે માર્કેટ શેર જાળવી રાખવા પૂરતા સીમિત હોય છે. આ કરિયાણાની દુકાન ચલાવવાની માનસિકતા છે. ૨૦૧૪માં સલીમ ઇસ્માઇલે તેમના પુસ્તક એક્સપોનેન્શિયલ ઓર્ગેનાઇઝેશન્સમાં એક શબ્દ આપ્યો: મેસિવલી ટ્રાન્સફોર્મેટિવ પર્પઝ. ટૂંકમાં, એમટીપી. આ કોઈ સાધારણ વ્યવસાયિક લક્ષ્ય નથી. આ એવો મહાત્વાકાંક્ષી, અતિવિરાટ હેતુ છે જે આખી પૃથ્વીની કોઈ મોટી સમસ્યા હલ કરવાનો દાવો કરે છે. ગૂગલનું કામ માત્ર ડેટા સાચવવાનું નથી, દુનિયાની તમામ માહિતી વ્યવસ્થિત કરવાનું છે. ટેડ ટોક્સનો હેતુ માત્ર ભાષણો કરાવવાનો નથી, ફેલાવવા જેવા વિચારો વહેંચવાનો છે.

જ્યારે હેતુ નાનો હોય, ત્યારે માણસ માત્ર પગાર કે હોદ્દા માટે કામ કરે છે. પરિણામ સામાન્ય આવે છે. પણ જ્યારે ધ્યેય અશક્યની હદ સુધી મોટો હોય, ત્યારે સાધારણ પ્રતિભાઓ પણ અસાધારણ પરિણામો આપવા માંડે છે. તે સંસ્થાની અંદર એક સાંસ્કૃતિક ચુંબક ઊભું કરે છે. ઉત્તમ લોકો તમારી પાસે પૈસા જોઈને નથી આવતા, તેઓ તમારા વિરાટ સ્વપ્નનો હિસ્સો બનવા ખેંચાઈ આવે છે. જે કંપનીઓ માત્ર ત્રિમાસિક નફા પર નજર રાખે છે, તે સ્પર્ધામાં ભૂંસાઈ જાય છે. જેઓ ક્રાંતિકારી હેતુ પાછળ દોડે છે, તે આખી ઇન્ડસ્ટ્રીના નિયમો બદલી નાખે છે.

આપણી સરકારી બાબુશાહીનું ઉદાહરણ જુઓ. કોઈ સામાન્ય સરકારી કચેરીમાં ક્લાર્ક માત્ર પેન્ડિંગ ફાઇલોનો નિકાલ કરે છે. સવારે ૧૦ થી સાંજે ૬ ટેબલ સાચવવું એ જ એનું જીવન. પણ જ્યારે ‘યુનિક આઇડેન્ટિફિકેશન ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા’ બની અને આધાર કાર્ડનો પ્રોજેક્ટ શરૂ થયો, ત્યારે માહોલ બદલાઈ ગયો. ધ્યેય માત્ર આઇડી કાર્ડ છાપવાનો નહોતો, સો કરોડથી વધુ ભારતીયોને ડિજિટલ ઓળખ આપીને દેશની છેવાડાની વ્યક્તિ સુધી પહોંચવાનો હતો. એ વિરાટ હેતુને લીધે સિલિકોન વેલી છોડીને ટેકનોક્રેટ્સ સરકારી પગારમાં દિલ્હી દોડી આવ્યા. લાલફીતાશાહી વચ્ચે પણ અદભુત ઝડપે કામ થયું.

મોટા લક્ષ્યો તમને ડરાવે છે, પણ નાના લક્ષ્યો તમને મારી નાખે છે. દાયકાઓ સુધી જીવવું હોય તો ધંધાને માત્ર રોકાણ પર વળતર ગણવાના ખાતાવહીમાંથી બહાર કાઢવો પડે. જ્યારે ઉદ્દેશ્ય દુનિયા બદલવાનો હોય, ત્યારે નફો આડપેદાશ તરીકે આપોઆપ આવી જતો હોય છે.

નાની હોડીઓ કિનારાની સલામતી શોધે છે, તોફાન ચીરવાની હિંમત માત્ર મહાસાગર સર કરવા નીકળેલા જહાજમાં જ હોય છે.