લકી ગર્લ સિન્ડ્રોમ

સવારે ઊઠીને અરીસા સામે ઊભા રહીને દસ વાર બોલવું: બ્રહ્માંડ મારા પક્ષમાં છે, બધું મારા ભલા માટે જ થાય છે. આનું નામ લકી ગર્લ સિન્ડ્રોમ. વર્ષ ૨૦૨૨માં ટિકટોક પર આ શબ્દ વાઇરલ થયો. પશ્ચિમના ઇન્ટરનેટ ઇન્ફ્લુએન્સર્સે આ જૂની વાઇન નવી બોટલમાં વેચી. મૂળ વાત કંઈ નવી નથી. જેને સદીઓથી ન્યૂ થોટ મૂવમેન્ટ કે લો ઓફ એટ્રેક્શન કહેતા હતા, તેને આ પેઢીએ સેલ્ફી કેમેરા સામે મૂકી દીધું. માની લો કે તમે નસીબદાર છો, એટલે સંજોગો આપોઆપ તમારા હિસાબે ગોઠવાઈ જશે.

આ વિચાર એક મનોવૈજ્ઞાનિક ભ્રમ છે. માણસ જ્યારે માનવા લાગે કે એ ભાગ્યશાળી છે, ત્યારે એનું મગજ ફક્ત સકારાત્મક ઘટનાઓ જ નોંધે છે. ટ્રેન સમયસર મળી ગઈ? બ્રહ્માંડની કૃપા. લાલ લાઇટ થઈ ગઈ? એ તો મારે ધીમા પડવાની જરૂર હતી. કન્ફર્મેશન બાયસનો આ સૌથી આકર્ષક શણગાર છે. આમાં આત્મવિશ્વાસ વધે છે, એ સાચું. માણસ નવી તકો ઝડપવા તૈયાર થાય છે, પણ સામે એટલું જ મોટું અંધારું પણ છે. આ સિન્ડ્રોમ પ્રયાસ અને નસીબ વચ્ચેનો ભેદ ભૂંસી નાખે છે.

આપણા દેશમાં આ રોગ સદીઓ જૂનો છે, બસ નામ અંગ્રેજી નહોતું. નવરાત્રિના આયોજનમાં એક ટ્રસ્ટી બેઠા હોય. કોઈ નક્કર આયોજન નહીં, ફાયર સેફ્ટીની દરકાર નહીં, પાર્કિંગની જગ્યા નક્કી નહીં. પૂછો તો કહેશે, માતાજીની અસીમ કૃપા છે, બધું પતી જશે. ઉત્સવમાં દસ હજાર માણસો હેમખેમ દર્શન કરીને નીકળી જાય એટલે ટ્રસ્ટી સાહેબની છાતી ફુલાય. એ આયોજનની સફળતા નહોતી, માત્ર અકસ્માત ટળી જવાની સંભાવના હતી. પણ શ્રેય જાય છે ચમત્કારને.

આ સિન્ડ્રોમનો સૌથી ઘાતક પાસું એની પાછળ છુપાયેલી ક્રૂરતા છે. જો ફક્ત વિચારવાથી જ સારું થતું હોય, તો જેની સાથે ખરાબ થયું એણે ખરાબ વિચાર્યું હશે? બીમારી, ગરીબી કે અકસ્માતનો ભોગ બનેલા માણસને દોષિત ઠેરવવાની આ એક અત્યંત સસ્તી રીત છે. વાસ્તવિક દુનિયા કોઈના વ્યક્તિગત વલણની ગુલામ નથી. બ્રહ્માંડને કોઈ પડી નથી કે તમારી સવાર કેવી ગઈ. મહેનત વગરનું ભાગ્યવાદ માત્ર અહંકારનો નશો છે.

જે લોકો ફક્ત વિચારથી દુનિયા જીતવા નીકળે છે, તેઓ વાસ્તવિકતાના પહેલા જ ખાડામાં ગબડી પડે છે.