વિનમ્ર શ્રવણ

મોટા ભાગના લોકો સાંભળતા નથી. તેઓ માત્ર સામેવાળાનો અવાજ બંધ થવાની રાહ જુએ છે, જેથી પોતાનો જવાબ ફેંકી શકાય. પોતાના અહંકારને બાજુ પર મૂકીને, અંદરનો ઘોંઘાટ શમાવીને સાચું શું છે તે ગ્રહણ કરવાની આંતરિક નમ્રતા એટલે 'લોવલી લિસનિંગ'. આ માત્ર કાન ખોલવાની વાત નથી. પોતાની જાતને નાની કરીને ઊંડા સત્ય સામે મસ્તક ઝુકાવવાની ક્ષમતા છે.

આ વિચાર અમેરિકન ચિંતક રાલ્ફ વાલ્ડો એમરસને ઈસવીસન ૧૮૪૧માં પોતાના નિબંધ 'સ્પિરિચ્યુઅલ લોઝ'માં આપ્યો હતો. એમરસન માનતા હતા કે માણસ જ્યારે પોતાની બુદ્ધિનો દાવો છોડીને તદ્દન શાંત અને વિનમ્ર બને છે, ત્યારે જ તેની અંદર ઊંડું ડહાપણ પ્રગટ થાય છે. આપણે નિયંત્રણ હાથમાં રાખવાની એવી જીદ પકડી રાખીએ છીએ કે સત્યનો સાચો અવાજ દબાઈ જાય છે.

આજના આક્રમક યુગમાં આ એક અસામાન્ય તાકાત છે. જે માણસ બધું જાણવાનો ડોળ નથી કરતો, તે જ નવું શીખી શકે છે. નેતૃત્વ એટલે માત્ર ભાષણ આપવું કે બીજાને દબાવવા નહીં. સાચો નિર્ણય લેવા માટે પોતાના પૂર્વગ્રહો ઓગાળીને વાસ્તવિકતાને સ્વીકારવી પડે છે. આ નબળાઈ નથી, અહંકારનું ઉત્સર્જન છે.

બેંગલુરુના એક સ્ટાર્ટઅપ બોર્ડરૂમનો દૃશ્ય વિચારો. કરોડોનું ફંડિંગ પૂરું થવા આવ્યું છે અને નવી એપ્લિકેશન બજારમાં નિષ્ફળ ગઈ છે. સ્થાપક યુવાન મીટિંગમાં દરેક સવાલનો બચાવ કરે છે, ડેટાના આંકડા ફેંકે છે અને કર્મચારીઓ પર દોષ ઢોળે છે. આ અહંકારનો ઘોંઘાટ છે. એ જ મીટિંગમાં એક શાંત પાર્ટનર છે. તે કોઈ બચાવ કર્યા વગર કસ્ટમર સપોર્ટ ટીમની ફરિયાદો સાંભળે છે. તે સ્વીકારે છે કે પ્રોડક્ટમાં ભૂલ છે. પોતાની હોશિયારી બાજુ પર રાખીને તેણે સાચું સત્ય સાંભળી લીધું. કંપની ત્યાંથી બચી જાય છે.

જે માણસ પોતાનો અવાજ ધીમો કરી શકતો નથી, તે કુદરતનો સૌથી મોટો પાઠ સાંભળવાનું ચૂકી જાય છે.