દીર્ઘાયુનું જોખમ

માણસ વહેલો મરી જાય તો તેના આશ્રિતો ભૂખે મરે. આ જૂનો ડર છે, જેનો ઉકેલ લાઈફ ઇન્સ્યોરન્સ છે. પણ જો માણસ ધાર્યા કરતાં ઘણું વધારે જીવી જાય તો? આ સવાલમાંથી જન્મે છે દીર્ઘાયુનું જોખમ. સાદી ભાષામાં: તમારા પૈસા તમારા શ્વાસ કરતાં પહેલાં ખતમ થઈ જાય તેવી ભયાનક સ્થિતિ. તમે અંદાજ બાંધ્યો હોય કે બોત્તેર વર્ષે રામ બોલી જશે, પણ શરીર પંચાસી કે નેવું સુધી ખેંચી કાઢે. વિજ્ઞાન અને આધુનિક દવાઓએ મોતને પાછળ ધકેલી દીધું છે, પણ આપણી તિજોરીને એ વાતની ખબર નથી.

આ વિચાર પેન્શન ફંડ્સ, વીમા કંપનીઓ અને એક્ચ્યુઅરીઝની દુનિયામાંથી આવ્યો છે. વીસીમી સદીના ઉત્તરાર્ધમાં જ્યારે દુનિયાભરમાં સરેરાશ આયુષ્ય અચાનક વધવા લાગ્યું, ત્યારે નાણાકીય નિષ્ણાતો ચોંકી ગયા. સરકારી અને ખાનગી નિવૃત્તિ યોજનાઓ તૂટવા લાગી, કારણ કે લોકો નિવૃત્ત થયા પછી પણ ત્રીસ-ચાલીસ વર્ષ સુધી જીવતા રહેતા હતા. વ્યક્તિગત ફાઇનાન્સમાં આ સૌથી મોંઘો અંધાપો સાબિત થયો છે. લોકો માને છે કે લાંબું આયુષ્ય એટલે વરદાન, પણ ખાલી ખિસ્સે લાંબું જીવવું એ ધીમી સજા બની જાય છે.

આ સમસ્યા મોંઘવારી અને મેડિકલ બિલના બેવડા મારથી ઘાતક બને છે. પચાસની ઉંમરે કરેલું સાદું ગણિત પંચોતેરે ઊંધું પડે છે. ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટના વ્યાજ ઘટતા જાય છે, દૂધ અને દવાના ભાવ વધતા જાય છે. આપણે ભવિષ્યનું આયોજન કરતી વખતે માત્ર જીવવાનો ખર્ચ ગણીએ છીએ, પથારીવશ રહેવાના વર્ષોનો ખર્ચ ભૂલી જઈએ છીએ. પરિણામે, માણસ પાછલી ઉંમરે પોતાના સંતાનોની દયા પર કે સમાજની ભીખ પર જીવવા મજબૂર બને છે.

સુરતના મહિધરપુરા હીરા બજારમાં આખી જિંદગી દલાલી કરનારા કાંતિભાઈનો દાખલો લો. સાઠ વર્ષની ઉંમરે એમણે ધંધો આટોપી લીધો. હાથમાં પચાસ લાખની મૂડી હતી. એમણે ગણતરી માંડી કે વ્યાજમાંથી દર મહિને ઘર ખર્ચ નીકળશે અને પાંચ-સાત વર્ષમાં પોતે મુક્ત થઈ જશે. આજે કાંતિભાઈ ચોર્યાસી વર્ષના છે. એમની પત્નીને ઘૂંટણની તકલીફ છે, પોતાને હૃદયની બીમારી. મૂળ મૂડી ઘસાઈને તળિયે પહોંચી ગઈ છે. દીકરાઓનો હીરાનો ધંધો પણ મંદીમાં છે. કાંતિભાઈ રોજ સવારે ચા પીતાં વિચારે છે કે જો ઈશ્વર મને દસ વર્ષ પહેલાં બોલાવી લેત તો સારું થાત.

અકાળે મરવું એ કમનસીબી છે, પણ કમાણી વગર લાંબું જીવવું એ આર્થિક આપઘાત છે.