લાઈબ્રેરી રિસેસ

શાળામાં રિસેસ પડે ત્યારે સામાન્ય રીતે મેદાનમાં દેકારો મચી જાય. બધા દોડે, બૂમો પાડે અને હાંફી જાય. પણ લાઈબ્રેરી રિસેસ તદ્દન ઊલટી ચીજ છે. આ એવો વિરામ છે જ્યાં કોઈ ઘોંઘાટ નથી, માત્ર શાંતિ છે. દોડધામથી ભરેલી દિનચર્યામાંથી ચોરી લીધેલી પંદર-વીસ મિનિટની એકાંત પળ. જ્યાં મગજ પર વિચારોનો મારો બંધ થાય છે. આ કોઈ શારીરિક આળસ નથી, પણ માનસિક સમારકામનો સમય છે.

આ સંજ્ઞા કોઈ મોટા મનોવૈજ્ઞાનિકે કે મેનેજમેન્ટ ગુરુએ સત્તાવાર રીતે ઘડી હોય તેવું દેખાતું નથી. સમકાલીન જીવનશૈલી અને વાંચન જગતમાંથી આ વિચાર સહજ રીતે ઊભરી આવ્યો છે. તેનો મૂળ હેતુ સ્પષ્ટ છે: સતત કાર્યરત રહેતી દુનિયા વચ્ચે પોતાની જાત સાથે શાંતિથી બેસવાની જગ્યા ઊભી કરવી. આજના યુગમાં શાંતિ એ આભાસી નહીં પણ અનિવાર્ય જરૂરિયાત બની ગઈ છે.

આપણે આખો દિવસ લોકોથી ઘેરાયેલા રહીએ છીએ. વૉટ્સએપના મેસેજ, ઈમેલના જવાબ અને નકામી સામાજિક ચર્ચાઓ આપણી ઊર્જા ચૂસી લે છે. માણસ સામાજિક પ્રાણી છે, પણ સતત સમાજ વચ્ચે રહેવાથી તે કંટાળી જાય છે. લાઈબ્રેરી રિસેસનો નિયમ એ છે કે તમારે થોડી વાર માટે બારી-બારણાં બંધ કરીને પોતાના અંગત વિચાર-કોષમાં સરકી જવું પડે. જે માણસ દિવસમાં થોડી વાર ચૂપ રહેવાનું શીખતો નથી, તે નિર્ણયો લેવામાં થાકી જાય છે.

આપણા ભારતીય સંયુક્ત કુટુંબમાં આ કળા સંજીવની સમાન છે. એક જ ઘરમાં દસ-બાર માણસો રહેતાં હોય ત્યારે કોઈ ખૂણો ખાલી મળવો અસંભવ છે. રસોડાનો અવાજ, ટીવી પર ચાલતી સિરિયલ અને વડીલોની સૂચનાઓ વચ્ચે માણસનું મગજ કાયમ ગુંજતું રહે છે. આવા ઘરમાં વહુ હોય કે ઘરનો કમાતો દીકરો, જો તે સાંજ ઢળ્યે અગાસીના એક ખૂણે જઈને અડધો કલાક કોઈ પણ સાથે બોલ્યા વગર માત્ર બેસી રહે, તો એ લાઈબ્રેરી રિસેસ છે. ઘરમાં બધાંને લાગે કે એ કશું કરતો નથી, પણ અંદરથી એ પોતાનું સંતુલન પાછું મેળવી રહ્યો હોય છે.

જે માણસ ટોળાં વચ્ચે રહીને એકાંત શોધી નથી શકતો, એ છેવટે પોતાના જ ઘરમાં પરદેશી બની જાય છે.