લાગોમ સિદ્ધાંત

આપણે ત્યાં અતિરેકની પૂજા થાય છે. કાં તો માણસ કંજૂસ હોય, કાં તો બરબાદીની હદે ઉડાઉ. સ્વીડન પાસે આ બંને ચરમસીમાઓ વચ્ચેનો એક સચોટ શબ્દ છે: લાગોમ. એનો સાદો અર્થ થાય છે—ન બહુ ઓછું, ન બહુ વધારે; બરાબર માપનું. આ ત્યાગ નથી. આ ભિખારી જેવી લાચારી પણ નથી. આ સંતોષની એવી સંતુલિત સ્થિતિ છે જ્યાં જરૂરિયાત પૂરી થાય છે અને દેખાડાની ભૂખ શમી જાય છે.

આ કોઈ અમેરિકન સેલ્ફ-હેલ્પ લેખકે રાતોરાત ઘડેલો ફોર્મ્યુલા નથી. સ્વીડિશ સંસ્કૃતિની સદીઓ જૂની આ જીવનશૈલી છે. લોકવાયકા મુજબ વાઇકિંગ્સના જમાનામાં શરાબનો પ્યાલો આખા જૂથમાં ફરતો, અને દરેકે એટલું જ પીવાનું રહેતું જેથી બાકીના બધા માટે બચે. ત્યાંથી કહેવત પડી: 'લાગોમ આર બેસ્ટ'—જે માપસર છે, તે શ્રેષ્ઠ છે. પશ્ચિમી મિનિમલિઝમ ઘણીવાર ખાલીપો અને એકલતા લઈને આવે છે. લાગોમ સાદગી શીખવે છે, પણ હૂંફ ગુમાવ્યા વગર.

આ વિચાર આપણા લોહીમાં ઊતરવો બહુ જરૂરી છે. આપણે દેખાડો કરવા માટે જિંદગી ગીરવે મૂકી દઈએ છીએ. અમદાવાદ કે સુરતમાં નવો ફ્લેટ લેતી વખતે આ રોગ સ્પષ્ટ દેખાય છે. ચાર માણસના કુટુંબને રહેવા માટે ત્રણ બેડરૂમ પૂરતા હોય, પણ સોસાયટીમાં વટ પાડવા માણસ પાંચ બેડરૂમનો પેન્ટહાઉસ ખરીદી લે છે. પછી વીસ વર્ષ સુધી બેંકના હપ્તા ભરવામાં લોહીનું પાણી થાય છે. ઘરમાં ફર્નિચર એટલું ભરી દેવાય કે ચાલવાની જગ્યા ન રહે. સોફા પર બેસવાનું ઓછું અને તેને પ્લાસ્ટિકથી ઢાંકીને સાચવવાનું વધારે બને છે.

લાગોમ કહે છે કે જે વસ્તુ તમારા સુખમાં વધારો ન કરતી હોય અને માત્ર દેખાડા માટે વસાવી હોય, તે સંપત્તિ નથી પણ બોજ છે. ખાવું એટલું જ જેથી પેટ હળવું રહે, કમાવવું એટલું જ જેથી ઊંઘ ન ઊડી જાય, અને બોલવું એટલું જ જેથી વજન જળવાય. જે માણસને 'બસ' કહેતાં આવડી ગયું, એણે દુનિયાની અડધી ચિંતાઓ જીતી લીધી.

અભાવ દુઃખ આપે છે અને અતિરેક અશાંતિ; સુખ તો હંમેશાં વચલા રસ્તે જ ઊભું હોય છે.